Tijdlijn Geschiedenis H8 ,H9, H10

Tijdlijn over de Industriële revolutie, de Eerste Wereldoorlog en de Tweede Wereldoorlog.

Belangrijkst

Franse Revolutie

1789

Moeder van alle revoluties

1800

1800

1750 - 1850 Industriele Revolutie

1800 - 1850
  1. de verandering van de Britse samenleving tussen 1750-1850
  2. algemeen begrip: de snelle omslag van de samenleving van landbouw en nijverheid naar industrie

Romantiek

1800 - 1840

(Jaartallen zijn ongeveer, uit boek Kunst op Niveau)
(Kunst)stroming: hielden van natuurkrachten, emotie en verlangden naar vroegere tijden.
Romantiek (en Industriële revolutie) verbonden Vroegmoderne- en Moderne Tijd

Nederlaag Napoleon

1813

Nederlaag van Napoleon

Congres van Wenen

Sep 1814 - Sep 1815

Overwinnaars van Napoleon overleggen over de kaart van Europa

Julirevolutie in Frankrijk

Jul, 1830

KarelX was koning, maar bourgeoisie (met liberale idealen) wilde meer inspraak. KarelX weigert dit >> rellen en opstanden >> Karel X treedt af en om terreur te voorkomen nieuwe koning: Louis-Philippe(vertegenwoordiger v bourgeoisie)

Februari revolutie Frankrijk

Feb, 1848

verbod van regering op banket zorgt ervoor dat Louis-Philippe niet langer gesteund wordt >> rellen >> Louis-Philippe afgezet >> Frankrijk republiek met Lodewijk Napoleon (neef van) als president

Vrede van Frankfurt

1871

vredesverdrag tussen frankrijk en duitsland:
frankrijk moest 5 francs schadevergoeding betalen en verliest Elzas-Lotharingen
DUITSLAND = 1 KEIZERRIJK

1900

1900

Oorlogsverklaring WOI

1 Aug 1914

Directe aanleiding: moord op frans ferdinand.
OH gaf schuld aan Servie (ook al was schutter Bosniër)
OH verklaarde oorlog aan Servië
OH werd gesteund door Dld en Servië door Rusland (broedervolken)>> Europese oorlog (Bondgenootschappen)

WOI

1 aug 1914 - 11 nov 1918

Gevechten WOI beginnen

4 aug 1914

duitsland valt belgie binnen
Von Schlieffenplan: eerst FR dan RUSL zodat er geen 2fronten oorlog zou ontstaan

kwam er toch want belgie bood meer verzet dan verwacht en rusland kwam eerder dan verwacht

DLD verklaart duikbotenoorlog

1917

dld zal elk schip aanvallen wat verdacht leek met duikboten

VS doet mee aan WOI >> WERELDOORLOG

Zimmermann telegram

16 jan 1917

Telegram van duitsland naar mexico met verzoek aan mexico om deel te nemen aan WOI (opstand tegen USA) >> lekte uit en USA kwam er achter

VS nam nu wel deel aan WOI >> WERELDOORLOG

Februarirevolutie

feb 1917

massale stakingen en demonstraties in Petrograd(hoofdstad Rusland) tegen de Tsaar. Leger greep niet in en Tsaar werd afgezet.
Er kwam een "Voorlopige regering" met daarin o.a. liberalen en sociaaldemocraten. >> wilde verkiezingen uitschrijven

Oktoberrevolutie

25 oct 1917

staatsgreep van Lenin (bolsjewiek)
nieuwe regering: raad van volkscommissarissen
invoer van communisme in rusland

Vrede van Brest-Litovsk

3 Mar 1918

Duitsland wilde zich volledig op westen concentreren nu VS ook deelnam aan de oorlog. Rusland wilde ook zsm einde aan de oorlog. Dus DLD en RUS sloten vredesverdrag
RUS niet meer bij geallieerden

Einde WOI

11 nov 1918

DLd kon niet op tegen overmacht van de Geallieerden

Verdrag van Versailles

28 jun 1919

vredesverdrag tussen geallieerden en duitsland met deze gevolgen voor dld:
- herstelbetalingen in goud
- moest leger ontwapenen
- geen soldaten in Rijnland
- Elzas Lotharingen naar Frankrijk
- kreeg als enige de schuld van WOI

dit verdrag was bedoeld om duitsland (schuldige van WOI) macht af te nemen

Planeconomie in Rusland

1928

Stalin wilde de economie van Rusland hervormen.
1). De industrie moest worden opgebouwd d.m.v. 5-jaren plannen
2). Collectivisatie van de landbouw moest ervoor zorgen dat de landbouw werd gemoderniseerd om zo de productie te verhogen >> hogere opbrengsten >> voeden van mensen en hogere export opbrengsten.

Zwarte Donderdag

24 oct 1929

Crash wallstreet
aandelen markt ging onderuit
begin van crisis

Crisis

24 oct 1929 - 1933

Eerst in VS >> wilde z.s.m. geld terug van leningen aan Europa, dus Europa ook crisis.

Conferentie van München

29 sep 1938

Hitler wilde Sudetenland (tsjecho-slowakije), maar TS wilde dit niet afstaan.
Chamberlain ging met Hitler praten, maar leverde niks op
Daarna nodigde Mussolini Dld, Eng, Fr uit in Munchen (dus niet stalin en TS) om conflict uit te praten >> Hitler kreeg Sudetenland

Kristallnacht

9 nov 1938 - 10 nov 1938

aanval van duitsers op de joden + vernieling van bezittingen.
"Reden" was moord op Duitse diplomaat door Poolse Jood

Staalpact

1939

militair-economisch bondgenootschap tussen Hitler en Mussolini

Non-agressiepact

aug 1939

ook wel Molotov-von Ribbentroppact.
Niet aanvalsverdrag tussen duitsland en SU
want Dld wilde eerst met Eng en Fr afrekenen en SU wilde nog geen oorlog omdat het leger niet sterk was omdat Stalin legerleiding had laten ombrengen
Ook afspraken over verdeling van polen (allebei de helft) en SU invloed in Baltische staten (estl,letl,lit)

DLD valt Polen binnen

1 sep 1939

engeland en frankrijk hadden beloofd polen te steunen bij een aanval van duitsland, dus oorlog was onvermijdelijk.

WOII

3 sep 1939 - 8 may 1945

Engeland en Frankrijk verklaarden de oorlog aan duitsland

operatie Seelöwe

jun 1940

plan om engeland te veroveren van DLD
Eerste grote tegenvaller van DLD want DLD wilde engeland via de lucht aanvallen maar de RAF (Royal Air Force) sloeg aanvallen van DLD (Luftwaffe) af omdat ze een nieuw wapen, nl. de radar, hadden.

Operatie Barbarossa

7 dec 1941

DLD verbreekt non agressiepact en valt rusland aan.
Ging erg goed voor duitsland tot dat de zeer koude winter aanbrak

Pearl Harbor

7 dec 1941

Japan valt marinebasis van VS op hawaii (Pearl harbor) aan omdat japan azie wilde veroveren en moest hierbij geen last hebben van de VS.
bijna hele vloot van vs op pearl harbor vernietigd >> VS verklaart oorlog aan Japan

WERELDOORLOG

Ommekeer in de Oorlog

1942 - 1943

Steeds meer gaat Hitler tegen zitten:
- El alamein
- meer bombardementen op duitse steden
- dieptebommen van geallieerden tegen U-boten (duikboten van dld)
- slag by midway
- slag om stalingrad

Wannsee Conferentie

20 jan 1942

conferentie over endlösung (definitieve "oplossing", systematisch uitroeien van joden) >> concentratiekampen

Slag om Stalingrad

dec 1942 - may 1943

Stalin wilde voorkomen dat de stad die zijn naam droeg in de handen van de duitsers zou vallen dus ze vechtten kei hard en uiteindelijk wonnen de Russen.
Ommekeer in de oorlog: begin van het einde van Hitler

D-day

6 jun 1944

doorbraak in westelijk front via Normandië van de Geallieerden

Slag om Berlijn

1945

Rusland verovert Berlijn

2 may 1945

Bevrijding nederland

5 may 1945

Capitulatie Derde Rijk

8 may 1945

de overgave van duitsland

Capitulatie Japan

15 aug 1945

Japan geeft zich over

1950

1950

Belangrijk

Grande Peur

Jul 20, 1789 - Aug 5, 1789

Geruchten dat edelen en hooge geestelijken de revolutie wilden blokkeren >> overal bestormingen van kloosters en kastelen door burgers

Graaf van Provence slaat op de vlucht

1791

Lodewijk XVIII (toen nog graaf van Provence) sloeg op de vlucht voor revolutionaire vervolgers.

Gilden worden opgeheven

1798

Voorbeeld van discontinuïteit van Vroegmoderne- naar Moderne Tijd

Trafalgar - begin oppermachtige vloot Engeland

1805

na overwinning bij trafalgar door viceadmiraal Nelson was de engelse vloot oppermachtig

Lodewijk Napoleon afgezet en NL ingelijft bij FR

1810

Napoleon zet zijn broer Lodewijk Napoleon af van de Nederlandse troon en lijft NL in bij Frankrijk.

Opstand in Spanje

Jan, 1820

Opstand van liberalen tegen reactionaire (restaurerende) koning

Lodewijk XVIII valt Spanje binnen

1823

Om zijn collega (Spaanse Koning) te helpen tegen liberalistische opstandelingen en zo toch te gloriën als zijn voorvaders.

King Cotton

1830

Katoen is de baas in de Engelse industrie >> nieuwe uitvindingen >> stijging arbeidsproductiviteit >> uitvindingen etc >> industrialisatie

Cultuurstelsel in Ned. Indië

1830

gedeelte van oogst en arbeid(1/5) van de Ned. Indische bevolking was voor de europese markt
boeren moesten voortaan koffie, thee, suiker en indigo produceren

Revolutie België

Aug, 1830 - 1839

België hoorde sinds het Congres van Wenen bij Nederland, maar was het hier niet mee eens. NL = protestant, BE = katholiek
1830-1832 oorlog
1839 Nederland verklaart België onafhankelijk

Nieuwe grondwet in NL

1848

Door Thorbecke:
-cencuskiesrecht
-vrijheid drukpers, onderwijs, godsdienst
- macht van koning ingeperkt, ministers verantwoordelijk voor regeringsbeleid + daden koning (= ministeriële verantwoordelijkheid)

Womens Rights Convention - Feminisme

1848

Eerste Womens Rights convention, begin van het feminisme.

Hongersnood in Ned. Indië (door Cultuurstelsel)

1849 - 1850

Doordat de boeren koffie, thee, suiker en indigo moesten verbouwen ipv rijst ontstond er een hongersnood

Frankrijk Republiek

1850

Met Lodewijk Napoleon (neef van) als president

Staatsgreep Napoleon III

1852

kroont zichzelf tot keizer >> Frankrijk = tweede keizerrijk

Opstand in Bengalen - Direct Rule

1857

In 1857 was er een opstand in Bengalen tegen de Engelsen. Na deze opstand liet engeland het bestuur niet langer meer over aan de plaatselijke potentaten(autoritair persoon), maar vielen de kolonies direct onder de engelse regering (direct rule)

Epidemie Amsterdam

1866

Slechte omstandigheden voor arbeiders (dus ook hygiëne) zorgden voor veel epidemieën.

Noord- Duitse bond

1866

Noord duitse staatjes gaan samenwerken

Eerste schip door Suez kanaal

1867

Oorlog duitsland x frankrijk (dtse eenwording)

1870 - 1871

aanleiding: 'Emser Depesche' telegram >> frankrijk wilde geen pruisische vorst in Spanje. >> Bismarck zond telegram "wat denken jullie wel?" >> frankrijk boos

Queen Victoria keizerin van Brits-Indie

1877

Eerste protest tegen ondernemers

1884

Door de Algemene Nederlandse Diamantbewerkers Bond

Fasjoda

1898

Conflict tussen Frankrijk en Engeland over koloniseren van Afrika. Engeland wilde Noord-Zuid as en frankrijk wilde oost-west. 1898 plantte Jean-Baptiste Marchant 3kleur in (egypte)Fasjoda (waar Engeland het natuurlijk niet mee eens was).

Bokseropstand

1900

Opstand van de Chinezen tegen europa en het christendom en de vernederende traktaatgebieden.

Lusitania

1905

engels schip met veel amerikanen aan boord getorpedeerd door duitsers
hierdoor keerden steeds meer amerikanen zich tegen duitsland
(ze wilden eerst niet met oorlog meedoen, isolationisme)

Bloedige Zondag

9 jan 1905

Tsaar had absolute macht in Rusland. Bevolking opstand, wilde vakbonden, vrijheid van meningsuiting en volksvertegenwoordiging. Werd hard neergeslagen door het leger

hierna opstanden, stakingen, muiterijen

Doema

1906

Tsaar in rusland stelde doema in (parlement) om bevolking te sussen, maar doema had helemaal geen macht

Moord op Frans Ferdinand (OH)

28 Jun 1914

kroonprins van Oostenrijk hongarije >> bezoek naar Bosnië (was ingelijfd bij OH en wilde dat niet), neergeschoten door Bosnische nationalist (gavrilo Princip)

Italië stapt uit driebond

1915

en gaat naar de geallieerden

Slag bij Verdun

Feb 1916

begonnen door Duitsers

Slag a.d. Somme

jul 1916

begonnen door engelsen

Burgeroorlog roden X witten

nov 1917

een maand na de oktoberrevolutie waren er wel verkiezingen die de bolsjewieken verloren, maar ze bleven de macht houden want ze verjoegen de democratisch gekozen volksvertegenwoordigers. Hier kwamen natuurlijk protesten tegen maar deze werden hard neergeslagen en een gevolg was een burgeroorlog tussen de roden en de witten die de roden (bolsjewieken) wonnen.

Republiek van Weimar

1918 - 1933

na het verdrag van Versailles was de duitse keizer afgezet en was DLD een republiek met democratie en een gekozen parlement en regering geworden.
Bevolking was niet tevreden met regering >> gaven hen de schuld van verdrag van versailles en alles wat niet goed ging.

bevolking wilde sterke leider
1933 Hitler aan de macht, einde republiek van weimar

Roaring Twenties

1920 - 1929

Periode waarin het erg goed ging in de VS. economie was snel verbeterd

NEP

1921 - 1924

Nieuwe Economische Politiek:
na de burgeroorlog was rusland (SU) een communistische dictatuur. privébezit werd afgeschaft, fabrieken en banken werden staatseigendom etc. >> verslechtering van de economie en protesten

Lenin ging een stapje terug met de NEP
-boeren meer vrijheid om eigen producten te verkopen en opbrengst zelf te houden
- kleine fabrieken weer in privéhanden
welvaart nam weer iets toe

DLD kan herstelbetalingen niet meer betalen

1923

frankrijk was hier woedend over en bezette het Ruhrgebied >> regering van DLD was woedend en riep algemene werkstaking uit en bleef lonen doorbetalen >> hyperinflatie

dawesplan

Dawes-plan

sep 1924

omdat dld een hyperinflatie had en nu al helemaal de herstelbetalingen niet meer kon betalen schoot de VS te hulp met het dawes-plan die in sept. 1924 in werking werd gebracht. Met dit plan verstrekte de VS leningen aan DLD

New Deal

1932 - 1936

in 1932 won F.D. Roosevelt de verkiezingen in Amerika. De vorige president(Hoover) dacht dat de crisis vanzelf over zou gaan en liet de overheid zich er niet mee bemoeien (liberaal)
Roosevelt stelde de New Deal in:
- beperken productie in VS
- koopkracht van mensen opvoeren
- devaluatie dollar: export producten waren goedkoper voor buitenland dus veel landen kochten van VS, import producten voor VS duur, dus VS kocht in eigen land.

Verkiezingen DLD 1

1932

NDASP (partij Hitler) krijgt 37% van de stemmen

Rijksdagsbrand

27 feb 1933

wss aangestoken door Nl's e communist: Marinus van der Lubbe als waarschuwing voor het nationaalsocialisme
Hitler zag dit als communistisch complot en liet alle communistische volksvertegenwoordigers arresteren
Hij riep noodtoestand uit en stelde grondwet buiten werking

Verkiezingen DLD 2

5 mar 1933

Hitler wilde verkiezingen omdat hij dacht dat NSDAP meer dan 50% vd stemmen zou krijgen en zo alle macht in handen.
maar ze kregen maar 44% vd stemmen

Machtigingswet

24 mar 1933

wet waarbij Hitler 4 jaar onbeperkte macht over Dld kreeg.
Werd aangenomen door de volksvertegenwoordiging omdat die bedreigd en geïntimideerd werden door de SA en SS

Nacht van lange messen

30 jun 1934

hitler gaf opdracht aan SS om leiding van SA uit te moorden, want Hitler vond dat de SA te machtig was geworden

Mussolini bezet Ethiopië

1935

Saarland bij DLD

jan 1935

Dienstplicht DLD

mar 1935

Hitler voert dienstplicht in, tegen verdrag van Versailles

Spaanse Burgeroorlog

1936 - 1940

linkse regering X nationalisten o.l.v. Franco
Hitler en Mussolini boden hulp aan Franco. Franco wint >> Spanje dictatuur tot 1975

Verdrag Hitler Mussolini

1936

Hitler sloot een verdrag met Mussolini (as Rome-Berlijn)

Hitler valt Rijnland binnen

1936

tegen het verdrag van versailles
frankrijk woedend
engeland probeert te sussen door toe te staan dat dld rijnland militariseert

Geweld tegen Joden begon

1938

Anschluss

12 mar 1938

Hitler wilde oostenrijk bij dld. Hij nodigde oostenrijkse president Schuschnigg uit en zette hem onder druk. Schuschnigg bezweek onder druk en benoemde Seys-Inquart(oosenrijkse nazi) tot rijkskanselier v Oostenrijk.

duitse leger in oostenrijk

Hitler neemt Tsjecho-Slowakije in

1939

Na sudetenland via de conferentie van München neemt hij nu heel TS in

Spokenoorlog

dec 1939 - mar 1940

De oorlog was begonnen maar er gebeurde in deze periode nog weinig

Hitler valt Denem en Noorw binnen

apr 1940

Denemarken en Noorwegen worden aangevallen door Hitler omdat hitler deze landen wilde hebben om de vrije aanvoer van ijzererts uit het neutrale Zweden veilig te stellen + noorwegen was perfecte uitvalsbasis voor de vloot van DLD

DLD valt NL, Belg, LUX en Fr aan

may 1940

Bombardement Rotterdam

14 may 1940

Overgave NL aan DLD

15 may 1940

Overgave FR aan DLD

15 jun 1940

Joden moeten zich laten registreren

1941

februaristaking NL

25 feb 1941 - 26 feb 1941

staking in Nederland in Amsterdam tegen oppakken en afvoeren van joden

Jodenster

1942

Slag bij Midway

4 jun 1942

VS wint van Japan
hierna islandhopping = eilandje voor eilandje langzaam Japans gebied terugwinnen

El Alamein

jul 1942 - oct 1942

de engelsen winnen van de duitsers bij de slag om El Alamein

GB en VS landen in Z Italie

1943

Dolle Dinsdag

5 sep 1944

Nederlanders dachten dat ze bevrijd zouden worden maar de bevoorrading van de Geallieerden kon de snelle opmars niet bijhouden dus stopten ze bij de grens van Nederland

Slag om Arnhem

17 sep 1944

mislukte, en duitsers grepen hard in: voedsel aanvoer beperken >> hongerwinter

Hongerwinter

17 sep 1944 - mar 1945

de winter van 1944-1945 was een hongerwinter omdat de duitsers de voedselaanvoer hadden beperkt na de slag om Arnhem

Zelfmoord Hitler

30 april 1945

Hiroshima

6 aug 1945

atoombom op Hiroshima

Nagasaki

9 aug 1945

Overig

Communistisch Manifest

1848

Publicatie, vlak na de revoluties, communistisch Manifest (door Karl Marx en Friedrig Engels)

ontstaan van vakbonden

1850

va. 1850

Crystal Palace

1851

gietijzeren gebouw in Engeland met daarin tentoonstellingen. Symbool voor bloei van de ijzerindustrie in 19e eeuw

ontstaan van nationalistische politieke partijen

1870

in Groot-Brittannië, Italië, Frankrijk en duitsland
zorgt in sommige gevallen voor vreemdelingenhaat

Driebond gevormd

20 May 1882

bondgenootschap duitsland, italie, oostenrijk-hongarije

Oprichting SDAP

1884

Sociaal Democratische Arbeiders Partij
door Pieter Jelles Troelstra

Scheiding Socialisten en Communisten

1890

Eind van de 19e eeuw

Gigantische Bevolkingsgroei Europa

1900

Zeer grote bevolkingsgroei in Europa wat o.a. leidde tot urbanisatie en emigratie naar VS

Von Schlieffenplan

1906

Plan WOI van DLD:
eerst Frankrijk dán Rusland om 2 frontenoorlog te voorkomen
Mislukte..

Shell en Nederlandse Bataafsche Petroleum Maatschappij gaan samen

1907

Triple Entente gevormd

1907

bondgenootschap engeland, frankrijk en rusland

Vrouwenkiesrecht in Nederland

1919

Vrouwenkiesrecht in Engeland

1928

NSB opgericht

1931

nationaal socialistische beweging NL opgericht door Mussert

Alle partijen behalve NSDAP verboden

jul 1933

Persoon

Lodewijk XVIII regeert over Frankrijk

1814 - 1824

Restauratie van Frankrijk.
Probeerde als koning wel populair bij volk te blijven (dus religieuze/politieke vrijheden bleven bestaan) maar probeerde frankrijk wel te restaureren (dus representatieve democratie werd beperkt tot 0,2% van mannelijke bevolking, kleine elite van grootgrondbezitters kreeg alleen stemrecht)

Hertog van Berry vermoord

1820

2e in de lijn voor troonopvolging van Lodewijk XVI
gevolg: meer beperking kiesrecht en strenge censuur

Thorbecke

1848

1848: Willem II koning in NL. Thorbecke stelt liberale grondwetswijziging voor maar wordt afgewezen door koning. Revolutionaire dreiging neemt toe dus koning benoemt staatscommissie met daarin Thorbecke. Zij moeten een nieuwe grondwet en regering maken. Dus in 1848 nieuwe grondwet in NL

Multatuli Max Havelaar

1859

boek met kritiek op het cultuurstelsel

Otto von Bismarck

1862

krijgt politieke leiding van Pruisen in handen
Wilhelm I was keizer en Bismarck was 1e minister

Aletta Jacobs

1877

eerste vrouwelijke arts. streed voor vrouwenkiesrecht, toegang tot hoger onderwijs en voorbehoedsmiddelen

Kleine Luyden - Abraham Kuyper - Confessionalisme

1879

in 1879 richtte Abraham Kuyper de antirevolutionaire partij op (confessionalistisch, tegen socialisten en liberalen)

Wilhelm II wordt keizer dld

1888

Hij wil meer aanzien voor Duitsland in de wereld en gaat de concurrentie aan met Engeland (koloniën)
Militarisme = leger heeft de belangrijkste plaats in de maatschappij.
Landen vonden het normaal om oorlog te voeren

Mussolini president

oct 1922

van Italië

Dood van Lenin

1924

Mussolini alleenheerser

1926

over Italië

Stalin (volgt Lenin op)

1928

strijd tussen Trotski en Stalin om op te volgen.
Stalin was partijsecretaris en benoemde op belangrijke posten medestanders >> kwam zo aan de macht

Hitler rijkskanselier DLD

30 jan 1933

Curchill

may 1940

volgt Chamberlain op

Uitvinding

Telegraaf

1850

Elektrische telegraaf uitgevonden

Telefoon

1870

Intrede vd telefoon

Dieselmotor

1892

is begin nieuw tijdperk voor industrie