oud

Events

16e eeuw: 1500-1600 Renaissance later Manierisme Barok

1500 - 1600

Republiek der Nederlanden met vergadering Staten Generaal
ontwikkelingen:
van theo(goddelijk)centrisch naar antropo (uit de mens)centrisch
individualistische mens/burgerij grotere macht
scheiding kerken (reformatie)
opkomst empirisme (ontdekkingsreizen en ontwikkeling wetenschap)
Ontwikkelingen literatuur:
overname uit latijn en neologismen (taalpurismen)
Stijlvormen:
epigram/puntdicht
aformisme
essay
sonnet
aemulatio
imitatio
translatio

Bekende schrijvers:
G.A. Bredero (Amstelredammer) De Spaanschen Brabander Jerolimo en Boertig amoureus en aandachtig groot liedboek
PC Hooft: werd geen handelaar maar drost v Muiden en Baljuw v Gooiland. Lid Muiderkring met vd Vondel. Schreef Ware Nar (bewerking Aulularia)
J. v.d. Vondel: deed kousenwinkel naar vrouw en schreef hekeldicht tragedie en klaagzang. Kinder Lyck nav dood zoon en Gijsbrecht v Aemstel

80 jarige oorlog

1568 - 1648

17e eeuw 1600-1700 Manierisme en Barok

1600 - 1700

In kunst kwam Manierisme op: imitatie Italiaanse oude meesters.
ook Barok: Hefitigheid in vormen en uitingen

18e eeuw: 1700-1800 Verlichting Liberalisme Trias Politica

1700 - 1800

Veel monarchien/NL nog Republiek: na inval Franse revolutionairen: Bataafse republiek.
Verlichting: alles met rede verklaren, rationalisme.
Deïsme: opperwezen ja/godsdienst nee
Tolerantie
Trias Politica van Montesquieu: scheiding uitvoerend wetgevend en rechterlijke macht
Liberalisme op economisch gebied (grondlegger Adam Smith)
Belang onderwijs en opvoeding

Literatuur: Klassieke regels bij Proza door dichter Boileau
Proza was Didactisch: uitgaves in tijdschrift (Spectator) en encyclopedie
Imaginaire reisverhalen: satiren (spot) utopische roman (ideale wereld) robinsonades (alles alleen rooien)

1740-1782 opkomst Roman

1740 - 1782

In 1740 kwam roman op, met personage in hoofdrol. Schrijvers:
Justus van Effen: lid Royal Society/Oprichting Hollandse Spectator
Hiëronymus van Alphen: belangrijke kinderliteratuur schrijver: belang opvoeding en onderwijs: schreef Proeve van kleine gedichten v Kinderen
In 1782 schreven Betje Wolff en Aagje Deken de Historie van Mej. Sara Burgerhardt, die rommelde met kerel en trouwde met Hendrik Edeling.

19e eeuw: 1800-1900 Liberalisme door verlichting, dan romantiek dan realisme/Fin de Siecle

1800 - 1900

Burgers werden nog onafhankelijker. Industriele revolutie start met stoomlocomotief/schip/spoorlijn. Slavernij afgeschaft. Einde eeuw sociale wetgeving
Tussen 1810 en 1830 was Nl Franse kolonie, daarna samen met Belgie de lage landen.
Romantiek volgde verlichting op. Kenmerken: gevoeligheid en verbeeldingskracht
Niet westerse volken bestuderen talen vergelijken, spelling regelen
Uitwassen: zwervers bohemiens drankmisbruik losbandigheid. Ontsnapping werkelijkheid en ontdekking niet westerse volken
Weltschmerz (romantische melancholie)
Sehnsucht (romantisch verlangen naar onbereikbare geluk)
Lyrische teksten/ontsnapping uit het nu naar andere land/religie/bovennatuurlijke Natuur centraal (want onbedorven).
Historische roman kwam op (vanuit gothic novel) en griezelroman (Frankenstein door Marry Shelley. Voorloper detective. Ook sprookjes ontstonden (Grimm/Andersen)

Wetenschap: volkenkunde/volken vergelijken. Spelling werd geregeld. Literatuur vertaald.

Na romantiek kwam realisme: reactie op sentiment en fantasie. Opkomst nav sociale protesten. Ontstaan klassieke roman met begin, vervolg afsluiting en samenhang. deze realistische roman wordt rond 1870 naturalistische roman. Romantische roman en realistische bestonden samen want romantiek past niet bij nuchter NL.

Romantische schrijvers: Multatuli en Francois HaverSchmidt

Nicolaas Beets: Camera Obscura (bundel). Satirische beeld hollandse burgers deel 1 19e eeuw. (speaking names: Nurks = vlerk Statsok = stijve hark man)

Francois HaverScmidt = Piet Paaltjes: schrijft gedichtenbundel: Bloemlezing uit de dichterlijke nalatenschap van Piet Paaltjens. Belamgrijk werk: snikken en grimlachjes: bekeken vanuit ik persoon en neemt romantiek en dweperij op hak. Dubbel: Paaltjes schopt tegen zware romantisch getob maar tobt zelf: na dood vrouw pleegt hij zelfmoord

Eduard Douwes Dekker (Multatuli)
Dekker werkt in Indie voor regent Duymaer van Twist, die positie misbruikt. Dekker wil dat aan kaak stellen maar wordt wegens gebrek bewijs overgeplaatst. Gaat boos terug naar NL en schrijft in 1860 roman over dit verhaal: Max Havelaar (koffieveilingen der Nl Handelsmaatschappij) voor eerherstel. Werd succes maar bijna politieke rel wegens misstanden Indie. Dekker bleef verbitterd en later werk stond in teken Indie problemen. Dekker schreef roman omdat hij groot publiek mee kon bereiken.

Eind 19e eeuw: Fin de Siecle: Impressionisme/Naturalisme/Estheticisme

1875 - 1914

Verwarring in de wereldd wegens afsluiten periode en nieuwe dingen. Zelfvoldaanheid over vaart der volkeren: leidde tot vlucht uit werkelijkheid naar lunst overbeschaving en luxe: la belle epoque.

Evolutietheorie van Charles Darwin
Onbewuste brein van Siegmund Freud (psychiater)

Impressionisme: kunstenaar beeld werkelijkheid uit zoals hij hem ervaart.
Impressionisme = voortzetting van realisme maar door opkomst psychologie wordt realiteit ook ingekleurd door eigen ideeen. Waarnemen via ogen en hersenen.

Kunst: vage contouren/wisselende effecten kleur/licht, tinten in 1 kleur. Bekende impressionistische schilders: van Gogh en Monet
In literatuur vnm poezie: neologisme en archaïsmen (verouderde woordvorm). Sonnet met enjambement en alliteratie
In proza heet het woordkunst of lyrische proza

Naturalisme: uitwerking realisme in roman en toneel
Idee: hoe is het leven geworden wat het is en: het leven van mens is zoals het is vanwege fatalisme: er is geen vrije wil maar lotsbestemming. Pessimistisch van aard. Geschreven door socialisten, wilden maatschappij verbeteren met werk, schreven psychologische/familie en sociale romans.
Naturalisme staat haaks op estheticisme maar gebruikt wel stijlelementen van impressionisme: beeldspraak/neologisme/detail.

1880: de Beweging van 80 (1880)

1880 - 1894

Groep zich afzettende schijvers die moraliserend en ouderwets schreven.

Willem Kloos: kritiek op boeken op basis argument
Lodewijk van Deyssel: kritek op basis gevoel

Richten: de nieuwe gids op om kritiek in te uiten ('de gids'wilde niet publiceren)
Hebben 2 principes die ze missen bij anderen:
vorm en inhoud zijn 1
kunst moet persoonlijk uiting zijn: matafoor moet gevoel auteur weergeven.

Frederik van Eeden

De Kleine Johannes: sprookjesroman van ontwikkeling kind (johannes) naar volwassen dmv personen die hij ontmoet (eerst elf = fantasie, dan kabouter = nieuwsgierig, dan meisje = sexuele ontwikkeling dan killie grote mensen (Pluijzer en Cijfer) Dan gaat hij een onbenoemde volen om lijdende mensen te helpen.
Van de koele meren des doods: aan morfine verslaafde vrouw die hoer wordt. v Eeden van psychiater en arts en wilde wereld hervormen: richtte landbouw coop Walden op: onafhankelijk orgaan waar iedereen gelijk was.

Louis Couperus
26 romans:
-naturalistisch realistisch
sprookjesachtig
historisch

Nat/Rea: Eline Vere: jonge vrouw uit haags chic milieu die zelfmoord pleegt. Van oude mensen en dingen die voorbij gaan: familiegeheim.

Sprookjes: Psyche: prins die hand wil van 3 koningsdochters/Fidessa: nimf verliefd op ridder

Naturalistisch: De stille kracht bestuursambtenaar in Indie die met bovennatuurlijke te maken krijgt (thema noodlot/naturalistisch).

Binocle: kort verhaal

Herman Heijermans (toneelschrijver)

1900 Neoromantiek

1900 - 1920

Neoromantiek is reactie op impressionisme en naturalisme: fantasie en liefde neemt plaats in van somber en zakelijk. Noodlot blijft bestaan, maar is geheimzinnig en bovennatuurlijk. Lokaties boek: exotische plaatsen en fantasie. In Engeland gekenmerkt door griezelroman detective en science fiction.