Rosenwein a short history of the middle ages

Events

alle provincie-inwoners Romeins burgerschap

212

crisis van de 3e-eeuw

235 - 284

-verdwijning van de Romeinse elite
-het ontstaan van nieuwe groepen zoals de christenen
-eerst een gebied van veroverde provincies en nu een gebied dat veroverd is door de periferie.
- ze verwelkomden hun gasten; de barbaren maar gaven in het vervolg geen gehoor aan hun behoeften.
--> het westen nam de leiding over.

provincialisering romeinse rijk

250 - 350

doordat het romeinse rijk te groot was om door een persoon beheerst te worden konden twee verschillende groepen binnendringen: de barbaren vanuit het noorden en de perzen vanuit het oosten. om de aanvallen te weerstaan voerden de romeinen vergaande hervormingen in, in het voordeel van de provincies.
- leger uitgebreid en versterkt.
- forten gebouwd, steden en boerderijen versterkt.

keizer diocletianus

284 - 305

verdeelde het Romeinse Rijk in 4 en daarna 2 delen. Hij bracht de politieke crisis onder controle.

THE ROMAN WORLD TRANSFORMED

300 - 600

met deze titel neemt Rosenwein bewust afstand van de naam die Edward Gibbon eraan gegeven heeft; dicline and fall. ze ziet de periode 300-600 na christus als een transformatieproces van het Romeinse Rijk.

romeinse keizer constantijn

306 - 337

zorgde voor de beëindiging van de politieke crisis van het RR.

edict van milaan

313

het christendom werd samen met alle andere religies binnen het RR door keizers Licinius en Constantion officieel getolereerd.

concilie van Nicea

325

eerste oecumenische kerkconcilie waarin canonieke wetten en doctrines van de christelijke kerk uiteen werden gezet.

tijdperk van concurrende doctrines

350 - 450

kerkvaders kwamen als overwinnaars uit deze strijd.
1. confrontatie tussen arianisme en katholiek christendom.
2. debat tussen monofysitische en sint augustinus.

visigoten vermoorden keizer Valens

378

christendom als staatsgodsdienst

391 - 392

al wetten vanaf 380, door keizer Theodosius I

Romeinen verlaten de Britse Eilanden

410

rome geplunderd door Visigoten

410

uitkomst van oplopende spanningen tussen rome en de barbaren.

laatste romeinse west-keizer afgezet

476

keizer Romulus Augustus wordt afgezet

476

Clovis aan de macht

481

hij neemt Gallië over en bekeert het al heel snel tot het christendom. niet arianistisch.

odoaker aangevallen door ostrogoten o.l.v. Oost-Romeinse keizer.

490

keizer Justanianus

527 - 565

gebiedsuitbreiding Noord-Afrika 534, Spanje 552, en ook nog Italië maar deze moest hij snel weer afstaan.

vanaf nu oost-romeinse wetten redelijk vast

529 - 534

regel van Benedictus wordt geschreven

540

regels hoe men moest leven.

pest van Justinianus

541 - 750

Spanje onder Visigotisch beheer (koning Leovigild)

569 - 586

Mohammed

570 - 632

Spanje stapt over van Arianisme naar katholiek christendom

587

onder leiding van koning Reccared (586-601).

paus Gregorius de Grote

590 - 604

speelde een grote rol in het christianiseren van het Romeinse Rijk.

Columbanus in het Frankische Rijk

590

oefende veel invloed uit op de Merovingische aristocratie.

Paus Gregorius de Grote legde de basis voor overwicht paus in latere tijden

590 - 604

koning Khusro II (Perzië)

591 - 628

hij wilde het oude oud van Xerxes en Darius herstellen en viel het Byzantijnse Rijk binnen. Damascus 613, Jeruzalem 614, Egypte 619. gebieden waren weer in handen van de Byzantijnen in 630. de steden waren echter verzwakt en ontvolkt.

Koning Ethelbert van Kent tolereerde de groep missionarissen o.l.v. Augustinus

597

Augustinus kon hierdoor zijn grotere doel verwezenlijken: het vestigen van een Engelse kerk naar Romeins model. met banden met de paus en een duidelijke hiërarchie.

THE EMERGE OF SIBLING CULTURES

600 - 750

Rosenwein bedoelt hiermee dat zowel het 'westen', het Byzantijnse Rijk als het Islamitische Rijk. Het IR omdat dit rijk een groot deel van de Romeinse bestuur instellingen overnam in de voormalig Byzantijnse gebieden.

Romeins-Perzische oorlogen

607 - 630

Mohammed moet Allah gaan vereren van Gabriel

610

mohammed verhuisd naar Medina

622

jaar 1 van de islamitische jaartelling.

slag bij Badr

624

Mohammed weet voor het eerst een Mekkaanse karavaan te verslaan.

Mohammed neemt Mekka over

630

begin van Islamitische veroveringen buiten Arabië

633

Angelsaksische Koning Oswald

633 - 641

bekeerde zich tot het christendom en riep missionarissen op om naar zijn gebied te komen.

islamitische legers vallen Byzantijnse en Perzische gebieden binnen

637 - 679

Ctesiphon 637, Persepolis 648, Nisjapoer 651, KAbul 664, Samarkand 710, Antiochië en Damascus 635, Alexandrië 642 en Cartago 697.

Synode van Whitby

644

Rooms christendom door Engeland omarmd.

dood van Ali (sjiieten)

661

Ummayaden (soennitsch)

661 - 750

bulgaren vallen Byzantijnse Rijk binnen

681

kalief Abd al-Malik

685 - 705

-Jeruzalem werd een heilige stad.
- Arabisch werd de officiële taal.
- constructie van Koran afgerond en Islamitische geleerden waren bezig met het verzamelen van de Hadith.
- nieuwe literaire klasse en handel, bevorderd door een commerciële revolutie in China.

paus Sergius weigert kerkelijke regels Justinianus

687 - 701

slag bij Tertry

687

strijd tussen Austrasische en neustrasische edelen. machtigste familie uit Austrasie wist de positie van hofmeier bij de Merovingische koningen te bemachtigen. in de eerste helft van de 8e eeuw kregen de hofmeiers steeds meer macht ten koste van de koningen.

keizer Leo III verhoogd belastingen paus

700

Paus Gregorius II veroorzaakte als reactie een grote belastingopstand.

Spanje kalifaat zonder kalief

Approx. 700 - Approx. 900

Bourgondië, Austrasië en Neustrië één koninkrijk

700

Lijn van Merovingen, Clovis regeerde deze koninkrijken.

islamieten nemen schiereiland van Visigoten over

711 - 715

711 vermoordden ze de koning en tussen 712 en 715 namen ze het schiereiland over door middel van oorlog en diplomatie.

karel Martel

714 - 741

hij gaf de naam Karolingen aan de dynastie.

keizer Leo III

717 - 741

als reactie op een vulkaanuitbarsting riep hij op tot de vernietiging van alle iconen.

1e iconoclastische periode

726 - 787

slag bij Portiers

732

Karel Martel won deze slag tegen het leger van Al-Andalus

Paus Zacharias

741 - 752

hij schoot Pepijn III (Karel Martels zoon) te hulp. samen zetten zij de laatste Merovingische koning af.

door iconoclasme Byzantijnse Rijk geisoleerd van andere christenen

750

abbasieden verslaan Ummayaden

750

er was ontevredenheid onder de regionale leiders omdat de ummaaden de belangen van stammen en families niet tegemoet kwamen en verlangden dat iedereen belasting betaalde. de Ummayaden bevooroordeelde de elite. dit was in tegenspraak met de gelijkheid van alle gelovigen zoals die beschreven was in de Koran. er ontstonden twee centra van tegenstand in het kalifaat: Irak en het huidige oost-Iran. beide waren eerder onderdeel van het Perzische Rijk. de tegenstanders steunden de abbasisische familie die ook aanspraak maakte op het kalifaat omdat ze afstamde van de oom die voor zijn neef Mohammed had gezorgd toen die nog wees was geworden. door middel van propaganda, geld en militante aanhangers brachten ze een leger op de been en marcheerden naar Irak. hier kregen ze meer aanhangers. in 749 versloegen ze de Ummayaden en trad de eerste abbasidische kalief aan: al Shaffah. de laatste kalief van de Ummayaden werd vermoord in 750.

CREATING NEW IDENTITIES

750 - 900

eind 8e-eeuw kwam de pest van Justinianus ten einde. een gevolg was een bevolkingsgroei, landbouw surplus en welvaart. er kwamen nieuwe dynastieën op (Karolingen, Abbesieden) aan de macht en er werden nieuwe instituties ingesteld. hierdoor kreeg het Frankische Rijk, het IR én het BR ieder hun eigen identiteit.

paus Stefanus II

752 - 757

hij kreeg problemen met de Lombarden. In plaats van steun te zoeken bij de Byzantijnen zocht hij dit bij de Franken. Koning Pepijn III kwam de paus te hulp. Dit nieuwe samenwerkingsverband zou de kaart van Europa de komende eeuwen gaan veranderen.

karolingen helpen in strijd tegen lombarden

754

Abd al Rahman I soennieten

756

in het midden van de 8e eeuw wist deze man met een leger het gebied te veroveren en zich in 756 tot emir van Al Andalus uit te roepen. de twee eeuwen erna zou zijn dynastie het gebied beheersen. (soennieten)

pepijnse schenking

756

Pepijn dwong de Lombarden om enkele steden terug te geven aan de paus.

Bagdad hoofdstad van Abbasieden

762

karel de Grote

768 - 814

vooral bekend om zijn pogingen het Frankische Rijk uit te bereiden:
- Noord-Italië zette hij de koning af en veroverde diens rijk.
- vocht 30 jaar tegen de Saksen. zij werden uiteindelijk tot het christendom bekeerd en aan Karels rijk toegevoegd.
- hij versloeg de Avaren in het Zuidoosten

- in Al-Andalus veroverde hij een gebied in het Noorden.

keizer Leo IV stierf, Irene werd leider van het BR als regent van haar zoon

780

concilie van Nicea 787

787

het iconoclasme werd afgeschaft

Vikingen, moslims en Hongaren vallen Europa binnen

790 - 950

Karolingische Renaissance

790 - 900

kerken en kloosters investeerden hun opbrengsten in boeken. boeken voor liturgie vereisten speciale expertise omdat er in die boeken ook plaats was voor muziek. voorheen was muziek bij de kerkdiensten overal anders omdat het nog niet opgeschreven werd. ten tijde van Karel de Grote veranderde dit: een eerste muziekschrift werd ontwikkeld. ook ontstond hiermee het Gregoriaanse gezang. het minuskulschrift kwam op. het gotische schrift maakte plaats voor dit schrift. kathedralen vormden het middelpunt in de culturele productie. ze vormden bibliotheken en scholen voor jonge geestelijken. het hof van Karolingische koningen zat meestal achter deze activiteiten.

renaissance in de Islamitische wereld

790 - 1050

onder het abbasidische kalifaat kwamen de rechten, wetenschap, literatuur en andere vormen van geleerdheid tot bloei. door de vertalingen van de Griekse en Indiase werken kreeg men meer inzicht in praktische zaken zoals Astrologie, het bouwen van bruggen en irrigatie. daarom wilden mensen uit de elite deze vertalingsactiviteit graag bekostigen.

vlucht paus Leo III uit Rome naar Karel de Grote

799

heropleving van het onderwijs en culturele bloei in Byzantijnse Rijk

Approx. 800 - Approx. 900

nieuw schrift: Minuskel.
papyrus naar perkament.
midden 9e eeuw culturele bloei:
- honderden boeken geschreven over geschiedenis, literatuur en filosofie.
- groep geleerden begonnen hellenistische boeken te waarderen.
- beeldende kunst kwam weer op na de iconoclastische periode: Macedonische renaissance.

pest van Justinianus ten einde

800

de bevolking groeide weer, de landbouw en welvaart namen toe.

Karel de Grote Keizer

800

Keizer Nikephoros I

802 - 811

keizer Byzantijnse Rijk. hij zorgde voor een expansie naar het westen in de Balkan. in een strijd tegen de slaven nam hij de regio rond Serdica (hedendaags Sofia) in beslag. dit zette de Bulgaren aan om ook aan te vallen, waarna Nikephoros duizenden Byzantijnse famielies deporteerde naar het veroverde gebied. zijn verdere veroveringspogingen in het noorden van de Balkan werden een fiasco. de Bulgaren lieten het gigantische Byzantijnse leger in de val lopen en doodden de keizer.

Kenneth I

810 - 858

hij vestigde een dynastie van koningen die regeerden over twee voorheen gescheiden inheemse volkeren. dit werd gedaan om zich te verzetten tegen de Vikings.

burgeroorlog tussen twee broers om het kalifaat

811 - 819

beiden hadden geen controle over de legers. de winnaar: al-ma'mum kon niet meer rekenen op een trouw leger. zijn opvolger al-ma'tasim vond de oplossing in een privéleger van eigen Turkse slaven. hierdoor kon hij effectief provinciale belastingen innen. hierdoor ontstond een nieuwe Turkse elite die later uiteindelijk zelf het kalifaat omver zouden werpen.

Lodewijk de Vrome

814 - 840

het rijk was geen eenheid. te maken met grote variatie aan culturen en talen. hij paste de regel van Benedictus toe om de bisschoppen en kloosters onder zijn controle te krijgen.

2e iconoclastische periode

815 - 843

Lotharius

817 - 855

Karel de Kale geboren

823

Sammara hoofdstad Abbasieden

830

karel de kale

840 - 877

lodewijk de Duitser

840 - 876

verdrag van Verdun

843

het rijk werd opgedeeld in drie delen:
- westelijk deel onder leiding van Karel de Kale
- oostelijk deel geregeerd door Lodewijk de Duitser
- tussen gebied in handen van Lotharius.

Constantijn en Methodius naar Balkan

863

ze werden gestuurd naar de Balkan en zee creëerden daar een Slavisch alfabet en voegden Griekse woorden en grammatica toe aan hun schrijftaal. deze taal, Oudkerkslavisch, werd een bruikbaar middel voor de bekering van de Slavische volkeren. Moravië werd uiteindelijk katholiek maar Bulgarije, Servië en Rusland werden orthodox.

zwarte slaven Zanj in opstand (Irakese platteland)

869 - 883

geldgebrek was de oorzaak van de verzwakking van het Abbasidische kalifaat. machtige provincialen weigerden nog langer om belasting te betalen en de inkomsten van de kalief hingen nu geheel af van het Irakese platteland. in 869-883 brak er een opstand uit op het platteland. dit verwoestte de Irakese economie. de Abbasidische kalief bleef op zijn troon maar zijn macht was praktisch nihil geworden.

Macedonische renaissance in het Byzantijnse Rijk

870 - 1025

koning Alfred de Grote aan de macht in Engeland

871 - 899

hij creëerde een nieuwe vorm van stabiel koningschap. hij hervormde het leger door het systeem van burhs, en zette een marine op. hij probeerde alle 'vrijgeborenen' te onderwijzen. hij liet belangrijke religieuze werken vanuit het latijn naar het Angelsaksisch vertalen. niet lang daarna werd deze taal ook gebruikt voor administratieve doeleinden. dit was uniek in Europa: overal behalve in Engeland werd alleen Latijn gebruikt als schrijftaal. Alfred stelde ook een nieuwe wetcode in rond 890.

keizer Leo VI

886 - 912

rond 860 was de dreiging van de Arabieren voorbij. ze waren vanaf dat moment niet louter gericht op de verdediging tegen de Arabieren. keizer Leo VI ging over tot aanval. hij creëerde een nieuw thema Mesopotamië dat voorheen niemandsland was geweest.

wetcode koning Alfred de Grote

890

als eerste koning sinds 695 stelde hij een code in. dit was de eerste wet die voor alle Engelse koninkrijken gold.

Hongaren veroveren grootste deel van het Donaugebied

894

Byzantijnse Rijk weer onderwezen, agressief en iconofiel

Approx. 900

rond 10e eeuw verloren de abbasieden machtsposities

900 - 1000

tot 10e eeuw hadden abbasieden nog geen controle over het Iberische schiereiland en de berbers in Noord-Afrika.
verloren Ifriqiya (Tunesië) rond 800.
loop van de tiende eeuw verloren ze controle over het centrum van hun rijk: Irak, Syrië, Khurasan en Egypte. de macht van de abbasieden was voornamelijk gebaseerd op hun leger. ze waren er niet op uit om hun gebied uit te breiden maar gebruiken hun soldaten voornamelijk om belasting te innen in gebieden die niet gemakkelijk onder controle konden worden gehouden.

POLITICAL COMMUNITIES REORDERED

900 - 1050

gecentraliseerde regeringen komen rond de 10e-eeuw grotendeels ten einde; in het westen verloren Karolingische koningen de controle, in het IR kwamen regionale heersers als kaliefen op en in het BR werd het keizerlijk gezag enigszins ondermijnd door grootgrondbezitters.

expansie Byzantijnse Rijk in een stroomversnelling

Approx. 900 - Approx. 1000

fatimiden vestigen zich als kalief in Noord-Afrika

909

met behulp van de Noord-Afrikaanse Berbers. de fatimiden waren de belangrijkste nieuwe regionale heersers (sjiieten). ze werden door hun onderdanen kaliefen genoemd: rechtmatige erfgenamen van de profeet. een halve eeuw na de vestiging in Noord-Afrika kregen ze Egypte, Zuid-Syrië en het westen van het Arabisch schiereiland in handen. ze waren meer gericht op het oosten omdat het westen voornamelijk soennitisch was.

oprichting klooster Cluny

910

In 910 hebben de hertog en hertogin van Aquitaine het klooster van Cluny opgericht. Ze gaven het klooster land en vervolgens gaven ze het wereldlijke bezit weer aan de twee grootste hemelse heiligen St. Petrus en St. Paulus. De opvolger van Petrus is de paus, dus hij was gediend het klooster te beschermen. De kloosterlingen bidden eindeloos en voor iedereen. Ze kregen daarom veel donaties van land (die dan ook weer onder de bescherming van St. Petrus vielen). Ze trouwden niet, wat heel gebruikelijk was onder bisschoppen en priesters. Als ze een onenigheid met de bisschoppen over land ontstond, dan riepen ze de paus om hulp, dit was in de 11e eeuw.

hertog van de Sasken, Hendrik de Vogelaar tot koning gekroond in Duitsland

911

in de late Karolingische periode waren er vijf hertogdommen ontstaan in Duitsland, elk met een militair leider. uit angst voor aanvallen van buitenaf hadden ze echter een sterke koning nodig. in 911 werd hendrik de Vogelaar gekozen. hij versterkte de verdediging en hervormde het leger. hij wist in 933 de Hongaren een nederlaag toe te brengen.

Abt al-Rahman III neemt titel van Kalief aan

929

dit deed hij om tegenwicht te bieden tegen de fatimiden.

Otto I, zoon van Hendrik de Vogelaar

936 - 973

hij verminderde de macht van andere familieleden, rebellerende hertogen en Hongaarse en Slavische legers.

Duitse koning Otto I

936 - 973

Otto I veroverde de Lombardische kroon in Italië

951

verovering Duitse koning Otto I op Hongaren

955

genadeslag Hongaren door Otto I bij Lechveld

955

Engelse koning Edgar, kleinzoon van Alfred de Grote

959 - 975

hij beheerste ook nog de Engelse kerk en hij bekostigde een kerkhervorming. in 973 werd hij gezalfd. bovendien was hij de leider van het leger en claimde hij hegemonie over alle niet-Angelsaksen in Brittannië. ten slotte had hij ook de rechtsspraak grotendeels in handen.
vergeleken met de Byzantijnse keizer Basil II uit dezelfde periode had Edgar amper macht. de Engelse koning had geen privéleger of een professioneel ambtenarenapparaat. zijn macht hing af van de loyaliteit van zijn vazallen.

Kreta veroverd door Byzantijnen

961

Otto I tot keizer gekroond

962

keizer Basil II 'de Bulgarendoder'

963 - 1025

Cyprus veroverd door Byzantijnen

965

Antiochië veroverd door Byzantijnen

969

Hugo Capet koning van Frankrijk, einde Karolingische periode

987

de Franken hadden het druk met aanvallen van buitenaf. de Frankische koningen wonnen niet in grote veldslagen zoals hun Duitserburen, maar de lokale heren vochten voor zichzelf en streken ook met de eer. daarnaast hadden de koningen ook niet de inkomsten van zilvermijnen, veroverde gebieden of Italiaanse connecties. hun macht ging onderuit. de kroon ging over van de Karolingen naar de Capetingers. de landgoederen van de Capetingers lagen allen rond Parijs, waar het centrum van het rijk kwam te liggen. de koning was gelijk aan de lokale heren, behalve dat hij meer prestige genoot. 'il de France' omdat zijn rijk een eiland was in een zee van gebieden van andere heren.

bekering tot het Byzantijnse christendom van Vladimir, de Russische heerser

988

godsvredebeweging

989

deze beweging ontwikkelde zich vanaf 989. in sommige gebieden hadden bisschoppen evenveel macht als heren. ze hadden zowel politieke als religieuze macht. sommige bisschoppen in Zuid-Frankrijk, probeerden controle te krijgen over het gedrag van de ridders door de godsvredebeweging. ze stelden regels op in regionale kerkraden waaraan de ridders zich moesten houden. ridders werd opgedragen om de vrede te beschermen. oorlog werd verboden tijdens vastentijden. soms was het ook op andere dagen verboden. het werd opgepakt door machtige heersers om op deze manier eigen oorlogen heilig te verklaren en de oorlogsvoering van de anderen te controleren.

vanaf 11e eeuw en stijgend in de 12e eeuw werden boerennederzettingen echte dorpen.

Approx. 1000 - Approx. 1200

de kerk en het kerkhof vormde meestal het centrum. er was een grote verscheidenheid aan leefomstandigheden van boeren.

Seltsjoeken trokken naar Iran

1000

opkomst Seltsjoeken in de 11e eeuw

Approx. 1000 - Approx. 1100

een nieuwe groep vanuit het Turkse achterland. uiteindelijk veroverden ze ook een aanzienlijk gedeelte van het Byzantijnse Rijk. Toen de Seltsjoeken onderling verdeeld raakte, fragmenteerde ook de Islamitische wereld.

commerciële revolutie

1000 - 1150

dit is een sterke groei in de handel tussen 1000 en 1150. en die hiermee samenhangende opleving van de stedelijke samenleving.
oorzaken;
- groei van de bevolking,
- ontwikkelingen in de landbouw. bv. ontginningen, drieslagstelsel, klimaat, agrarische technieken en een efficiëntere bedrijfsvoering.
drie kenmerken die deel uitmaken van deze revolutie zijn:
- herleving van de steden, groei van stedelijke autonomie.
- groeiende handel, met name in het Noordzeegebied en Italië.
- nieuwe organisatievormen.
- geldwezen; leningen en rente.
- gilden; sociaal, economisch en religieus.

in de elfde eeuw kwam Cluny's model steeds meer in verband te staan met de paus

Approx. 1000 - Approx. 1100

de abten van kloosters gingen zichzelf ook steedsd meer zien als de hervormers van de wereld. ze propageerden het geestelijke celibaat en geloofden dat lekken deugdzamer konden zijn en de armen minder moesten onderdrukken. in de 11e eeuw kwam hun programma steeds meer in verband te staan met de paus. binnen de pauselijke cirkels veltrok een soortgelijke ontwikkeling. et de canonieke kerkwetten in de hand verklaarden ze twee activiteiten illegaal: Nicolaïsme (geestelijk huwelijk) en simonie (het afkopen van kerkambten). celibaat priesters hadden een hoger aanzien dan mannen met kinderen. bovendien moesten de geestelijken zich afzetten tegen de nieuwe commerciële maatschappij: geestelijken moesten geen giften aannemen voor hun ambten.
de hervormers kregen ten eerste steun van de Duitse koning en Keizer Hendrik III (1039-1056). hij geloofde dat hij verantwoordelijk was voor het welzijn van de kerk in zijn rijk. ook hij verbood het huwelijk van geestelijken en weigerde persoonlijk giften aan te nemen wanneer hij de bisschoppen aanstelde. hij was voorzitter van de Synode van Sutri (1046) waarbij er drie rivaliserende pausen afgezet werden en er één gekozen werd. toen deze paus en zijn opvolger stierven, stelde Hendrik de hervormingsgezinde Bruno van Toul aan die de naam Leo IX (1049-1054) aannam. deze paus revolutioneerde het pausschap. hij verliet Rome vaak om zijn invloed ook in Duitsland en Frankrijk te doen voelen. daarnaast verklaarde hij de doctrine va in de 'pauselijke suprematie': de paus stond aan het hoofd van alle kerken. ook in het Byzantijnse Rijk was zijn invloed goed zichtbaar, toen een missie naar Constantinopel (tegen de Vikings en om de pauselijke suprematie ook daar te verkondigen) in 1054 uitliep op een botsing tussen de Romeinse en Byzantijnse kerk. hierna groeiden het Grieks-Orthodoxe en katholieke christendom steeds verder uit elkaar.

studenten onderwezen in de 7 vrije kunsten

Approx. 1000 - Approx. 1100

opstand van regionale machten in al-Andalus

1009 - 1031

onder al-Rahman en zijn opvolgers werd al-Andalus een machtige gecentraliseerde staat. maar ook in dit gebied kwam uiteindelijk opstand vanuit regionale machten, wat resulteerde in een burgeroorlog tussen 1009-1031 waarbij de dynastie werd afgezet. Al-Andalus was hierna verdeeld in kleine staatjes, taifas, die geregeerd werden door lokale heersers.

Deense viking Knoet, koning van Engeland

1016 - 1035

hij hield de meeste instituties in stand waardoor het koningschap niet radicaal veranderde. de Vikings waren inmiddels ook christenen en daarom niet meer zulke vreemdelingen als voorheen.
ten tijde van Knoet waren grote delen van Scandinavië gechristianiseerd en veel tradities kwamen overeen met die van andere Europese steden.

geleerde michaël Psellus

1018 - 1092

kwam voort uit de Macedonische Renaissance. zette een nieuwe filosofische school op in Constantinopel en creëerde een nieuwe manier van geschiedschrijving waarbij een eigenzinnige aanname van recente gebeurtenissen, politiek en persoonlijkheden centraal stond. Psellus noemde Basil II een succesvolle, centraliserende en bovenal rijke keizer.

Duitse keizer Hendrik III

1039 - 1056

de hervormers binnen de katholieke kerk ontvingen steun van deze Duitse koning.

Synode van Sutri

1046

Hendrik III was hier voorzitter van. hierbij werden drie rivaliserende pausen afgezet en er werd één gekozen. toen deze paus en zijn opvolger stierven stelde Hendrik de hervormingsgezinde Bruno van Toul aan die de naam Leo IX aannam.

Leo IX

1049 - 1054

deze paus werd aangesteld door Hendrik III en revolutioneerde het pausschap.

Byzantijnen vechten talloze keren met de Seltsjoekse bedreiging

1050 - 1070

THE EXPANSION OF EUROPE

1050 - 1150

de Europeanen kwamen in deze periode op stoom door een bevolkingsgroei, een krachtige nieuwe markt en door zwakte, verdeeldheid en afnemende welvaart bij de moslims en Byzantijnen. ze verlegden grenzen van hun grondgebied en intellectuele horizon. ze ontwikkelden nieuwe variaties op religieus leven, bouwden kerken en reorganiseerden de kerk.

missie naar Constantinopel loopt uit op een botsing tussen het Romeinse en Byzantijnse Christendom

1054

leiders van de Seltsjoeken begonnen zichzelf sultan te noemen van hun nieuwe staat

1055 - 1092

slag bij Hastings

1066

Willem de veroveraar, hertog van Normandië, moest in 1066 de Engelse troon veroveren op Edward de Belijder in opdracht van de paus. in 1066 versloeg hij hem bij de slag bij Hastings. hij werd de eerste Normandische koning van Engeland.

Willem de veroveraar, koning van Engeland

1066 - 1087

Almoraviden (berbers) stichtten in Maghreb, het westen van Noord-Afrika, een nieuwe staat

1070 - 1090

slag bij Manzikert

1071

de Byzantijnen worden bij deze slag verslagen door de Seltsjoeken.

paus Gregorius VII

1073 - 1085

de pauselijke hervormingsbeweging wordt de Gregoriaanse hervorming genoemd. dit werd vernoemd naar Gregorius VII die in conflict kwam met de Duitse koning Hendrik IV. het conflict ging over wie de leiding had over de kerk. beiden vonden dat ze zelf het recht hadden om bisschoppen aan te stellen en de ander niet. de aanleiding van de botsing was de aanstelling van de aartsbisschop in Milaan. voor het aartsbisschopschap van Milaan hadden Gregorius en Hendrik allebei iemand anders op het oog. in het investituurritueel gaf de keizer het land en de kerk symbolisch aan de nieuwe bisschop. omdat rond dit voorrecht van de keizer een conflict was ontstaan, wordt dit de investituurstrijd genoemd.

tegenstroming tegen als reactie op de commerciële revolutie die nieuwe rijkdom afzwoer en armoede omarmde

Approx. 1075 - Approx. 1100

Hendrik III wordt geëxcommuniceerd door Gregorius VII

1076

de oorlog brak uit toen Gregorius in 1076 Hendrik excommuniceerde en afzette. bovendien roep hij de Duitsers op om tegen hun keizer in opstand te komen. De Duitse prinsen reageerden gelijk: sommigen stonden achter de paus, anderen zagen het als een goede mogelijkheid om hun macht te vergroten. ze dreigden een andere koning te kiezen. sommige bisschoppen stonden ook achter de paus waardoor Hendrik geen aanspraak meer kon maken op de troepen die hij altijd van de bisschop kreeg.
Hendrik onderschepte Gregorius 1077 in een fort in Canossa, waar hij de paus dwong om zijn excommunicatie op te heffen en hem weer leider van de Duitse kerk te maken. de prinsen hadden echter al een anti-koning aangesteld, waardoor een bloederige burgeroorlog uitbrak die duurde tot 1122.

burgeroorlog tussen de prinsen in Duitsland die een anti-koning hadden aangesteld en Hendrik III

1077 - 1122

Hendrik onderschept Gregorius in Canossa en eiste dat zijn excommunicatie werd opgeheven

1077

Dynastie van comneni

1081

deze begon met Alexius I comnenus. er was niet één publieke keizer meer maar de heerschappij werd onder een familiaal stelsel gebracht.

Alfons veroverd Toledo

1085

aanvankelijk waren de christelijke koninkrijken insSpanje geïsoleerde Visigotische culturele eilanden in een zee van islam, maar al vanaf de tiende eeuw trokken veel geestelijken naar Santiago de Compostella. in de elfde eeuw koloniseerde nhervormde kloosterorden de Spaanse kloosters. koning Alfons VI van léon-Castillië verhoogde zijn jaarlijkse gift aan de paus omdat hij wilde dat de paus Gregorius VII hem als koning van Spanje zou erkennen. 1085 veroverde hij Toledo.

Domeesday Book

1086

een inventaris van land, belasting, vee en mensen. dit gaf hem informatie om een goed belastingstelsel op te zetten. er was constante communicatie met het Europese vasteland.

paus Urbanus II

1088 - 1099

hij reageerde op de oproep van de Byzantijnse keizer Alexius om hem te helpen Anatolië terug te veroveren op de Seltsjoeken. hij organiseerde een pelgrimstocht naar het heilige land door een bewapende militie.

dood sultan Malik Shah I

1092

een gevolg hiervan was dat het gecentraliseerde bestuur van de Seltsjoeken over de Islamitische wereld uitelkaar viel. regionale leiders noemde zich emirs. ook de Fatamiden konden niet voorkomen dat hun gebieden fragmenteerden tot kleine emiraten van uiterlijk enkele steden groot.

Almoraviden veroverden bijna heel niet-christelijk gebied op het Iberische schiereiland

1094

eerste kruistocht

1096 - 1099

belangrijkste doel: veroveren van het heilige land lukte. dit kwam door de verdeeldheid in de Islamitische wereld en omdat de Moslims de kruistocht niet als een serieuze bedreiging zagen.

kruisvaarderstaten in het Heilige Land

1099 - 1291

doel van 12e eeuwse geleerden was het verklaren, systematiseren, ordenen en verzamelen van kennis

Approx. 1100 - Approx. 1200

strijd tussen Thomas Becket en Hendrik II over een algemene wetgeving

Approx. 1100 - Approx. 1200

behandeling van joden gaat zwaar achteruit in Europa

1100 - 1300

in de 12e en 13e eeuw werden joden steeds slechter behandeld. Europeanen wilden zich zuiveren en alle rotte appels uit de samenleving verwijderen. onder deze rotte appels vielen joden, melaatsen, armoedelijders en ketters. ze werden verbannen of kregen zware belastingen opgelegd.
1275 werd het de laatste 3000 joden verboden om nog langer geld te lenen.
uitzonderingen daargelaten bevonden melaatsen zich op dezelfde sociale positie als joden. ze werden gekoppeld aan zondes en kregen een bel om zodat iedereen ze hoorde aankomen. vaak gemarteld en vermoord.
door de groei van steden en bevolking kwamen er steeds meer armoedelijders. zij werden in sommige gevallen verbannen.
ketters werden begin 13e eeuw door de inquisitie en met behulp van de seculiere autoriteit vervolgd. er was geen ergere positie dan ketter zijn in deze tijd in Europa. het was uitbereiding op de kruistochten van de albigenzen.

een voordeel van het verbannen van zoveel mensen was dat er grote hoeveelheden land vrijkwamen. deze kwamen in handen van de seculiere autoriteit. zij vergrootten hiermee hun macht.

Capetingische koning Lodewijk VI de dikke

1108 - 1137

hij legde de basis voor geleidelijke uitbreiding van de koninklijke macht.

Thomas Becket

1118 - 1170

naast alle lokale rechtshoven waren er ook rechtshoven die speciaal voor de geestelijkheid bedoeld waren. de geestelijken stonden ook niet positief tegenover Hendriks plannen om een algemene wetgeving te installeren. hieruit kwam het conflict tussen Hendrik II en zijn aartsbisschop Thomas Becket. wat resulteerde in de grootste strijd tussen kerk en staat in de 12e eeuw. uiteindelijk vermoordden Hendriks mannen de aartsbisschop, waardoor Hendrik onbedoeld een martelaar werd.

Concordaat van Worms

1122

hierin werd vastgesteld dat in de investituurceremonie een geestelijke en spirituele deel mocht doen (de ambtssymbolen aan de nieuwe bisschop geven) en dat de keizer verantwoordelijk was voor het seculiere gedeelte (de nieuwe bisschop werd symbolen gegeven die stonden voor de materiële goederen die hem toekwamen).
met deze scheiding in het investituurritueel kwam er ook een breuk tussen een niuewe notie van koningschap en geestelijkheid. het was het prille begin van de scheiding tussen kerk en staat. een belangrijk gevolg was het uit balans raken van de machtsverhoudingen tussen politiek en geestelijkheid in Italië en Duitsland.
de invloed van de paus was overal merkbaar:
- abstract niveau met canonieke wetten: conclusie: alle schrijvers waren het eens over de pauselijke suprematie.
- lokaal niveau: het verbod van huwelijken van geestelijken.

- wereldlijk niveau: de pauselijke-suprematieclaim zorgde voor de opkomst van een soort regering in Rome, inclusief bureaucratie, rechtbanken en belastinginners.

steeds meer ondernemeingen om land te cultiveren midden 12e eeuw

Approx. 1125 - Approx. 1175

burgeroorlog Normandische troon Engeland

1135 - 1154

een lange burgeroorlog tussen twee vrouwelijke erfgenamen van de Normandische troon bedreigden de koninklijke macht. baronnen en hoge geestleijken konden hun eigen heerschappijen stichten met eigen kastelen en symbolen. de oorlog eindigde toen de zoon van Mathilda, Hendrik van Anjou, de troon veroverde. hij was de eerste koning van het Huis Anjou.

Conrad III

1138 - 1152

hij noemde zichzelf Augustus keizer der Romeinen. hij vond zichzelf dus meer dan alleen een koning. naast de paus had de keizer ook problemen met een andere grote Italiaanse macht en de onafhankelijke stadstaten in het noorden van Italië.

het Decretum, een boek met canoniek recht, werd gepubliceerd door Gratianus

1140

Nur al-Din

1146 - 1174

hij wist Syrië te verenigen. in 1150 viel hij Edessa aan en deelde Antiochië in tweeën.

Almohaden versloegen de Amoraviden

1147

Maghreb soennitische Almohaden aan de macht

1147 - 1266

ze wilden verovering combineren met het puur maken van de islamitische moraal. door hun aanwezigheid op het Iberische schiereiland zochten andere Islamitische heersers verbonden met noordelijke christelijke heersers. anderen sloten zich juist weer aan bij berbers.

tweede kruistocht

1147 - 1149

de tempeliers, die zworen in kuisheid en armoede te leven, wijdden zich tegelijkertijd toe aan het voeren van oorlogen. ze legden zich toe op de verdediging van kruisvaardersstaten. toch konden ze niet voorkomen dat de staten steeds kleiner werden als gevolg van de opkomst van de Zengi, een nieuwe Seltsjoekse leider, die in 1144 Eddessa wist te veroveren. de tweede kruistocht werd uitgevoerd maar kwam rampzalig ten einde toen de leiders onderling ruzie kregen en rechtsomkeert maakten.

institutionalizing aspirations

1150 - 1250

Frederik I barbarossa

1152 - 1190

na een lange burgeroorlog als gevolg van de investituurstrijd kwam hij aan de macht. omdat het hem aan rijkdom ontbrak en hij geen ambtenaren kon betalen was hij genoodzaakt om op persoonlijke loyaliteit te vertrouwen. Duitse prinsen mochten hun macht behouden zolang ze hem maar erkenden als bron van die macht en hem bijstonden in rechtspraak en militaire ondernemingen.

Hendrik II

1154 - 1189

Hendrik van Anjou die onder naam van Hendrik II het de koninklijke regering uitbreidde. hij vernietigde privékastelen of eigende ze toe. hij breidde zijn macht uit door de koninklijke rechtspraak te versterken. hij breidde de rechtsinstituties uit, reguleerde en systematiseerde ze. overzicht van alle betalingen werden pipe rolls genoemd.

Frederik van Barbarossa ontvangt brief van de paus

1157

in deze brief verklaarde de paus dat hij de keizer beschouwde als zijn vazal. als reactie stelde de keizer dat zijn rijk het Sacrum Imperium was, het heilige rijk.

Koning Alfons VIII van Castilië

1158 - 1214

hij veroverde Cuenca in 1177 en vestigde daar een bisdom en gaf de stad een reeks wetten, fueros. deze wettenreeks werd een model voor de rest van de veroveringen.

Mongoolse Rijk onder Djengis Kahn

1162 - 1227

o.l.v. Kahn formeerden de verschillende Mongoolse stammen zich tot een goed functionerend leger. deels door de klimaatveranderingen trokken de mongolen weg uit de graslanden die ze hun thuis noemden.
- 1241 verovering van geheel China.

Lombardische Liga

1167

Frederik I barbarossa marcheerde Italië binnen en claimde alle eigendommen op het schiereiland. hij liet de veroverde gebieden besturen door zijn eigen mannen in de vorm van Podesta, stadsbestuurders. rond 1167 hadden de meeste stadstaten de kant van Paus Alexander III gekozen en vormden samen de Lombardische liga.

Saladin, neef en opvolger van Egyptische vizier Shirkuh

1171 - 1193

toen nur al-din stierf had Saladin de macht over Syrië, een gedeelte van Irak en Egypte. hij wilde de islam omvormen naar soennitisch model en een johad voeren tege nde christelijke staten in het Midden-Oosten.

generaal shirkuh van Nur al-din vizier onder Fatamieden in Egypte

1171

late 12e en vroege 13e eeuw werd de roman zeer populair

Approx. 1175 - Approx. 1225

slag bij Legnano

1176

frederik I barbarossa werd verslagen door de Lombardische Liga bij de slag bij Legnano. frederik stemde in met de vrede van Venetië.

koning Filips II

1180 - 1223

hij kwam op minderjarige leeftijd aan de macht. zijn grondgebied was beperkt tot het île-de-France. de koning speelde zijn bedreigingen: de Engelse koning Hendrik II en de graven van Vlaanderen tegen elkaar uit.

Saladin veroverd Jeruzalem slag bij Hattin

1187

eerste cortes georganiseerd door koning Alfons IX

1188

de reconquista verplaatste de grens tussen christelijk en islamitisch Spanje steeds meer naar het zuiden, waarna de koning opriep tot het vestigen in de veroverde gebieden. de leiders van deze nieuwe inwoners waren caballeros villanos, mannen die rijk genoeg waren om op een paard te vechten. deze leiders waren degenen die de stedelingen representeerden in de cortes. ze deden dit naast de bisschoppen en edelen.

koning Alfons IX Spanje

1188 - 1230

derde kruistocht

1189 - 1192

hendrik II en zijn zonen Richard I leeuwenhart (1189-1199) en Jan zonderland (1199-1216) waren koningen met grote macht. als reactie op Saladins verovering van Jeruzalem ging Richard over op een derde kruistocht.
hij veroverde Cyprus en wist een driejarige vrede te bewerkstelligen met Saladin. Hij reisde terug om de strijd aan te gaan tegen de Franse koning Filips II die noord Frankrijk had ingenomen.

Koning Filips II erft groot deel van Vlaanderen

1191

zoon van Hendrik en Constance, Frederik II

1194 - 1250

`De Duitse keizer probeerde, als reactie op de vrede van Venetië, het zuiden van Italië te veroveren. hij huwelijkte zijn zoon Hendrik VI uit aan de erfdochter Constance van Sicilië. de zoon van Hendrik en Constance, Frederik II probeerde Sicilië, Duitsland en Italië te verenigen maar dit mislukte doordat pausen weerstand boden. de oorlog werd aan de keizer verklaard, hij werd geëxcommuniceerd en hij werd beschuldigd van ketterij. er werd een kruistocht in 1240 tegen hem ontketend.

Paus Innocentius III

1198 - 1216

onder deze paus werd het pausdom nog groter. hij zag zichzelf als heerser in plaats van Christus de koning.
hij organiseerde het vierde lateraanse concilie om de kerkwetgeving te veranderen met betrekking tot zowel de geestelijkheid als de rest van de christelijke gemeenschap. voor gewone christenen waren de sacramenten misschien wel de belangrijkste canons.

Turkse volksstammen stichtten kortstondige vorstendommen tussen het Byzantijnse en Mongoolse Rijk

Approx. 1200

aristoteles vaste stof op de Europese scholen

Approx. 1200 - Approx. 1300

13e eeuw stelde gildes statuten op

1200 - 1300

dit werd gedaan om de contributie te bepalen, lonen vast te stellen, materiaal en productstandaarden in te voeren en de werkuren te reguleren.

Constantinopel geplunderd en bezet door Europeanen

1204 - 1261

Franse koning Filips II veroverd Noord-Frankrijk

1204

Richard stierf in 1199 in een veldslag en Jan zonderland werd koning. Filips veroverde in 1204 het Noord-Franse grondgebied. Jan was van plan dit gebied terug te veroveren en verzamelde van alle kanten geld om dit te bekostigen.

slag bij Las Navas de Tolosa

1212

de Almohaden werden in deze slag verslagen door christelijke heersers. dit betekende het einde van een Islamitisch Spanje.

slag bij Bouvines

1214

de Franse troepen versloegen Jan zonderland bij de slag bij Bouvines. een gevolg was niet alleen gebiedsverlies maar ook rebellerende baronnen.

Magna Carta

1215

Jan moest toestemmen. hierin werd bepaald dat de wet boven de koning stond en dat alle vrije inwoners van Engeland bepaald rechten en gewoonten hadden die de koning moest respecteren.

het vierde Lateraanse concilie

1215

het concilie bepaalde dat alle christenen minimaal een keer per jaar hun zonden moesten biechten aan een priester en deel moesten nemen aan de mis. mensen mochten niet meer met hun nichten of neven trouwen, nog met de zoon of dochter va neen peetouder, nog met een familielid uit een eerder huwelijk. kinderen uit een verboden huwelijk mochten geen bezig erven. deze regels werkten beter in theorie dan in praktijk. in de mis was het wijn en brood uit de Eucharistie echt het bloed en vlees van christus (dus niet overdrachtelijk, maar écht). het concilie legde dit uit met de term transsubstantiatie.

Hendrik III Engeland

1216 - 1272

hij werd op 9 jarige leeftijd gekroond. het land werd op dat moment een tijd lang bestuurd door een raad van enkele baronnen pauselijke afvaardiging en professionele administratoren. dit was het begin van inmenging van baronnen in de regering.

Bonaventura

1217 - 1274

Bonaventura's visie was dat de menselijke geest ontvangen was van Gods weldadige verlichting. spiritualiteit stond aan de basis van deze theologie.

de populo mocht een deel van het stadsbestuur bekleden in Noord-Italië

1222

ook Italianen hadden te maken met bevolkingsgroei en opstanden. er waren twee groepen ontstaan. aanhangers van de Duitse keizer (Ghibillijnen) en aanhangers van de paus (welfen). late 13e eeuw kwam wilde de onderste laag van de bevolking ook onderdeel uitmaken van het stadsbestuur. zij fungeerde als alternatieve commune binnen de stadsmuren. eerst werd dit stadsbestuur gedomineerd door de adel maar vanaf 1222 mochten de populo de helft van de ambten bekleden.
op dit moment nam een nieuwe edele de leiding. deze werd als nieuwe heerser van de stad (signore) geprofileerd. dezelfde revoluties vonden plaats in heel Noord-Italië.

Queeste van de Heilige Graal

1225

dit gaat over de ridders van de ronde tafel en koning Arthur.

Thomas van Aquino

1225 - 1274

Aquino's summae: lange gesystematiseerde verhandelingen die alle kennis trachtten op te sommen, werden geschreven om het menselijke met het hogere in balans te brengen. hij gebruikte de logica van Aristoteles om te analyseren en te verklaren. zo wilde hij het geloof en de rede met elkaar verenigen.

Mongolen veroveren Rusland

1230 - 1240

constituties van Melfie

1231

Frederik zorgde ervoor dat zijn betaalde ambtenaren werkten volgens universele procedures. hij zette een keizerlijk belastingsysteem op en reguleerde handelsprivileges. hij gaf rijkelijk aan de kusten en was oprichter van de eerste, door de staat gesteunde universiteit van napels.

Mongolen veroveren Hongarije en Polen

1241

Mongolen veroveren gebieden op de Seltsjoeken

1243

in Spanje waren er midden 13e eeuw die koninkrijken, Aragon-Catalonië, Castillië en Portugal

1250

de drie koningen hadden allemaal een permanente legereenheid aan de grens met Al-Andalus.

Mongoolse Rijk wordt een gevestigde staat

1250

gevestigde staat in de vorm van 4 regio's. elk onder heerschappij van afstamming van Dzjengis. meest westelijk waren de Russen (de Gouden Horde). Langzamerhand nemen ze de Islam aan. In ruil voor belastingen en erkenning van mongolen behouden Russische leiders een zekere mate van autonomie. het orthodoxe christendom kon onder hun religieuze tolerantie opbloeien.

Motet

Approx. 1250

al rond de 10e eeuw kwam de polyfonie op, meerstemmig gezang. aanvankelijk was dit geïmproviseerd maar vanaf de 12e eeuw werd dit gecomponeerd. in de 13e eeuw kwam de meest karakteristieke vorm van polyfonie, de motet, op.
het wereldlijke werd met het heilige verenigd. het latijn met de landstaal.

DISCORDANT HARMONIES

1250 - 1350

Het betreft een Europa die in strijd is met de Mongolen. Europa was geen harmonie:
- Adel, kerk en stedelingen.
Politieke institutionalisering.
- De kerk wordt ingehaald door de vorsten.
- Rede en geloof probeert men met elkaar te verenigen.
- Latijn en volkstalen worden in de monetten verenigd.
- Klassieke esthetische elementen verenigen met christelijke elementen (Chiotto).
- Spanning in steden.

veranderingen in Europese handelspatronen:
- de grote Italiaanse havensteden mengden zich in de handel met het oosten.
- Er vond een nieuwe handelsstroom plaats richting de Atlantische Oceaan.
- Binnen Europa werden nieuwe wegen en bruggen gebouwd, waardoor de handel toenam.

Alfonso van Leon-Castillië

1252 - 1284

vanaf dit moment maakten welvarende stedelingen onderdeel uit van representatieve vergaderingen. De seculiere autoriteit betrok de stedelingen erbij om zo hun macht te vergroten. de representanten werden gebruikt om hun beleid te steunen en belastingen te kunnen doorvoeren.

in deze periode was er geen keizer in het rijk. vanaf deze periode wordt het Duitse gebied het Heilige Roomse Rijk genoemd.

1254 - 1273

marco polo

1254 - 1324

raad van vijftien Engeland

1258

baronnen dwongen de koning Hendrik III om voortaan advies te accepteren van de raad van 15. dit was een raad van 15 baronnen. het was een reactie op de wijze van regeren van Hendrik III nadat hij aan de macht was gekomen.

Mongolen veroveren kalifaat in Bagdad

1258

Mongolen veroveren Syrië

1259 - 1260

Simon van Montfort nliet de knights of the shire opnemen in het parlement

1264

de Knights of the shire waren de nieuwe grondbezitters van landelijke gebieden in Engeland.

burgeroorlog Engeland

1264

Hendrik III werd gevangen genomen tijdens deze burgeroorlog en Simon van Montfort, leider van de oppositie van baronnen, kreeg de werkelijke leiding over Engeland.

Dante Alighieri

1265 - 1321

uitte onder andere geleerde ideeën en het emotionele en erotische leven van de troubadour in de landstaal, in zijn Commedia, later bekend als de Goddelijke komedie. andere schrijvers uitten de harmonie van de hemel en aarde op een andere manier.

commons onderdeel van Engels parlement

1265

ze werden toegevoegd door Simon de Montfort.

Giotto

1266 - 1337

binnen een halve eeuw vonden de natuurlijke vormen in de beeldhouwkunst ook hun weerslag in de schilderkust. dit is vooral te zien in de schilderijen van Giotto. hij schilderde heilige figuren in een natuurlijke vorm met de illusie van diepte, gewicht en volume.
wordt ook wel gezien als het begin van de Renaissancekunst.

handelsboycot wol naar Vlaanderen vanuit Engeland

1270

de arbeiders kwamen in opstand. ze eisten inspraak in het bestuur. het leverde een aantal politieke veranderingen op maar ze hadden meer geluk bij de oorlog tussen de Vlaamse graaf en de Franse koning een eeuw later. de Vlaamse graaf won deze strijd en daardoor werden een deel van de patriciërs die zich bij de Fransen hadden aangesloten vervangen.

Edward I (zoon Hendrik III)

1272 - 1307

onder zijn heerschappij was het idee van een representatieve regering in Engeland definitief gevestigd.

Filips IV de Schone, kleinzoon van Lodeqijk IX

1285 - 1314

Lodewijk was in tegenstelling tot Hendrik een echte hervormer. hij was zeer vroom met als gevolg dat hij joden en ketters vervolgde. Hij deelde fatsoenlijke rechten aan iedereen uit. maar was vooral van invloed door zijn bestuurshervormingen. hij ontwikkelde een nieuw ambt: de enquêteurs. dit waren rondreizende ambtenaren die klachten aanhoorden over misbruik van koninklijke administratoren. ook maakte hij lokale officieren meer afhankelijk door hen direct te kiezen.
dit veranderde toen zijn kleinzoon Filips IV aan de macht kwam. Filips wilde de macht van paus Bonifatius VII over rechten en jurisdictie verkleinen en had het gevoel dat hij zijn positie moest propaganderen, rechtvaardigen en uitleggen.

joden verbannen uit Engeland

1290

Egyptische Mamlukken veroveren laatste orginele kruisvaarderstaten

1291

Clericis Laicos

1296

het conflict tussen Filips IV en Bonifatius en aanvankelijk ook Edward van Engeland, ging over de belasting van de geestelijkheid. beide koningen hadden geld nodig om hun oorlogen te bekostigen. een reactie van Bonifatius VII was de Clericis Laicos. hij verklaarde dat alle geestelijken die belasting betaalden en alle leken die belasting oplegden aan geestelijken geëxcommuniceerd zouden worden.

aanzienlijke groei Grote Raad Venetië

Approx. 1300

Venetië bleef een republiek, die gedomineerd werd door de Grote Raad waaruit vele ambtenaren werden gekozen. rond 1300 groeide de raad aanzienlijk en werd het lidmaatschap van de raad beperkt tot een aantal families. de lagere klassen accepteerden dit in ruil voor het onderdrukken van eigenbelang door de aristocratische families. aan het eind van de 14e eeuw begon Venetië met een expansie binnen Italië waardoor het de grootste macht in de regio werd. uiteindelijk botste dit met Milaan, de strijd tussen de twee stadstaten duurde tot de Vrede van Lodi in 1454. al snel kwamen nieuwe machten opL Napels, Florence en de Pauselijke staat. dit bleef zo tot 1494. de Franse invasie.

pre-industriële steden Europa met elkaar verbonden via handelsnetwerken

1300

de steden groeiden over het algemeen, alsook de bevolking en de algehele welvaart in de steden. gevolgen waren grote interne problemen: kleine steden streden voor instituties en grote steden konden niet omgaan met de stedelijke groei.

vereninging seculiere met heilge voltooid

1300

de geschriften van geleerden zoals Thomas van Aquino en Bonaventura, verspreidden zich over geheel West-Europa en zo werd de inlandse taal verrijkt met nieuwe woorden van de scholen. de 13e eeuwse geleerden verenigden het seculiere met het heilige en aan het eind van de 13e eeuw verdween deze kloof geheel. er werd geloof dat kennis alleen verkregen kon worden als god dat wilde.

arrestatie van bisschop van Pamiers door Filips

1301

Battle of Courtrai (guldensporenslag)

1302

strijd tussen de Vlaamse stedelingen en Franse koning.

reactie op arrestatie Pamiers; unam sanctam

1302

hierin verbood Bonifatius leken om geestelijken te vervolgen. hierna drongen troepen van Filips het paleis van de paus binnen maar het lukte niet de paus te ontvoeren. een maand later overleed de paus. de twee volgende pausen verleenden de Franse koning snel gratie.

Filips roept afgevaardigden van Franse standen bijeen

1302

geestelijkheid, edelen en stedelingen werden bijeen geroepen om steun aan hem te betuigen. hij wilde de macht van paus Bonifatius VII over rechten en jurisdictie verkleinen.

petrarcha

1304 - 1374

hij was een van de mensen die actief op zoek ging naar teksten van hun Griekse en Romeinse helden. hij schreef in een nieuwe elegante, 'klassieke' stijl. hij maakte onderdeel uit van een nieuwe groep die zichzelf humanisten nemden. de humanisten stonden in dienst van geestelijke of wereldlijke patronen die gebruik maakten van hun kennis in hun regering.

Filips IV, kleinzoon van Lodewijk IX, verbande alle joden uit Frankrijk

1306

Filips IV de schone roept opnieuw de Franse standen bijeen

1308

hij roep de steun bijeen om dit keer de acties tegen de tempeliers te rechtvaardigen. hij beschuldigde hen van ketterij, pakte ze op en nam hun spullen in beslag. tempeliers waren een kruisvaarders orde die zich hadden gedragen als bankiers van het heilige land.

paus vlucht naar avignon en de pausen blijven daar

1309 - 1378

de stad lag dichtbij het heilige Roomse Rijk maar ook heel dicht bij Frankrijk. de pausen bleven hier tot 1378. de autoriteit van de paus was nog nooit zo groot. hij had meer dan ooit iets te zeggen over de aanstelling van geestelijken en weggaven van kerkgiften. dominicanen en Franciskanen droegen te taak de wereld te zuiveren van ketterij. er was ook kritiek op de paus: Petrarca noemde de vlucht van de paus een Babylonische ballingsschap; de Frans gezinde paus zocht zijn toevlucht bij de koning van Frankrijk. ze vergeleek dit met de joden in Babylonië.

de grote hongersnood

1315 - 1322

in het midden van de 13e eeuw was er een ernstig graantekort in Engeland en Frankrijk. Klimaatverandering droeg hier alleen maar aan bij: sterke regenval leidde tot slechte oogsten. de grote hongersnood was de langste en ernstigste periode van voedseltekorten.
maar ook menselijk handelen droeg bij aan de grote hongersnood. de oorlogsvoering had zijn weerslag op de economie. De Duitse prinsen maakten gebruik van huurlingen maar betaalden ze zo slecht dat ze vaak op plundertochten gingen op het platteland. steden konden zich wel verdedigen maar kregen wel te maken met een groot aantal vluchtelingen.

Gentse wevers uitgesloten van stadsbestuur

1320

Vlaamse opstand boerenopstand

1323 - 1328

Vlaamse boeren wisten Vlaamse ambtenaren te verdrijven waarna ze opnieuw het land verdeelden. ze zetten een leger op, inden belastingen en regeerden zichzelf effectief. de steden werkten samen met de heersers van Frankrijk en Navarra, alsook de paus, om de boeren in 1328 terug te dringen.

Osman neemt leiding in Ottomaanse Rijk

1324 - 1326

de Ottomanen vestigden vorstendommen in de achtertuin van de Byzantijnen en in plaats van dat de Byzantijnen samen een front vormden, wilde iedere Byzantijnse leider er apart zijn voordeel uit halen.

het feit dat het Ottomaanse Rijk tot de 17e eeuw heeft kunnen bestaan, was te danken aan een aantal factoren:
- de Ottomaanse heersers waren absoluut, in de zin dat ze de rechtspraak, de moskeeën en het leger volledig in handen hadden.
- de Ottomaanse heersers werden rijk van belasting op de welvarende boeren. ze besteedden hun geld aan infrastructuur en een zeemacht.
- Alle vormen van rebellie werden onderdrukt en de Ottomanen creëerden een nieuwe wereldmacht.
ze waren militair superieur en genoten van het uiteenvallen van het Byzantijnse Rijk.

Franse troon naar Filips VI i.p.v. Engelse koning Edward III

1328

na de dood van de Franse koning Karel IV in 1328 was Edward III de eerste in de lijn voor de troonopvolging. als zoon van Isabella, die op haar beurt weer het laatst levende kind van Filips IV de Schone was. Filips VI kreeg echter de troon van de Franse edelen en werd daarmee de eerste koning van het Huis valois.

John Wycliff

1330 - 1374

een van de nieuwe bewegingen naast Jan Hus en de moderne devotie. Wycliff overdacht de rol van de kerk. hij opperde dat de rol van de kerk zo klein mogelijk moest zijn. de staat zou zich enkel met het wereldlijke bezig moeten houden en de pauselijke beslissingen zouden zich moeten beperken tot datgeen wat in de gospels staat. de leken moest worden toegestaan dat ze de bijbel zelf gingen interpreteren en de kerk zou moeten stoppen met het verkondigen van transsubstantiatie. de volgers van Wycliff werden in de loop van de 15e eeuw merendeels maar niet volledig onderdrukt.

100-jarige oorlog

1337 - 1453

het kwam voort uit de aanspraak die de Engelse koning Edward III dacht te maken op Frankrijk. Al langer maakten de Engelsen claims op grondgebied op het continent, wat eerder door Filips II en Filips VI van Frankrijk in beslag was genomen. daarnaast was een oorzaak de economische verhoudingen tussen Vlaanderen en Engeland die onder druk kwamen te staan. Ten slotte was de Honderdjarige Oorlog ook een strijd tussen een gecentraliseerde Franse monarchie en de macht van lokale hertogen en graven.

  • troonstrijd
  • Engelse bezittingen in Frankrijk.
  • Uitbereiding invloed Franse koning in gebieden van leenmannen (Superprinces). enerzijds de Franse centrale monarchie en anderzijds de leenmannen waar de Engelsen ook onderdeel van waren.
  • belang van Vlaanderen voor Engelse economie.

Artevelde domineerde groot deel van Noord-Vlaanderen

1339

Toen Engeland zich mengde in de 100jarige oorlog, importeerde het geen wol meer uit Vlaanderen waardoor de Vlaamse wevers werkloos raakten. onder leiding van Jacob van Artevelde namen de wevers het stadsbestuur over. in 1339 domineerde Artevelde ook een groot deel van Noord-Vlaanderen.

Artevelde uitgeroepen door koning van Frankrijk door Engelse koning Edward III

1340

na 1340 handelsrelaties naar Verre Oosten verloren door de val van het Mongoolse Rijk

1340

om de oorlogsindustrie te bekostigen werden er leningen afgesloten. toen in de 1340s de 4 grootste import en export huizen failliet gingen volgde de rest. de oorlogsvoering beïnvloedde ook de productie. men begon verzekeringen af te sluiten voor slechte oogsten maar ook voor piraterij en berovingen. voor de een z'n brood en voor de ander z'n dood. het economische centrum verplaatste zich van het Middellands Zeegebied naar het noorden van Europa.

Artevelde vermoord door Vlaamse wevers

1345

hij werd vermoord door hen omdat ze dachten dat hij hen verraden had.

de zwarte dood

1346 - 1353

het vond zijn oorsprong in China en is via de Mongoolse handelsroutes naar Oost-Europa en het Midden-Oosten gegaan. het verspreidde zich binnen enkele jaren over geheel Europa. de gevolgen waren desastreus:
- omdat de weerstand van mensen klein was, stierf een groot deel van de bevolking.
- de dood van zoveel mensen leidde tot een acuut tekort aan arbeidskrachten in zowel de steden als op het platteland. Koning Edward III verbood arbeiders om werkgevers te zoeken die het hoogste loon boden.
- op het platteland moesten boeren de opbrengst net zo hoog houden als voor het arbeiderstekort. ze deden er alles aan om de opbrengst van hun buurman te verkleinen of stapten over op veehouderij.
- in de steden namen de gildes nieuwe mensen aan, waardoor een groep nouveaux riches ontstond.
- opwaartse mobiliteit in de stad en op het platteland betekende veranderingen in het consumptiepatroon. zij wilden zijde dragen en bier drinken, in plaats van wol en water. Sommige Italiaanse steden reageerden hierop door bepaalde kledingstukken te verbieden (bijvoorbeeld kleding met goud en zilver erin verwerkt).
- de dood werd een obsessie en een cultus. toen er een hernieuwede interesse ontstond voor het macabere. de dood werd in prenten geportretteerd als een lelijk skelet. in het artistieke en literaire genre de dodendans werd gedacht dat het de schuld van de mensen zelf was dat de zwarte dood was uitgebroken. sommige gaven de joden de schuld, met een massale jodenverbranding in Straatsburg tot gevolg (1349).

overwinningen Crecy en Portiers, belang van Engelse boogschutters

1346 - 1356

bij de slag bij Portier werd koning Jan II van Frankrijk gevangen genomen door de Engelsen. in zijn afwezigheid stelden de Staten-Generaal een nieuwe regent aan die een aantal hervormingen wilde doorvoeren. een handelaar uit Parijs, Etienne Marcel, leidde een complot om de koninklijke raadgevers te vermoorden en de controle over Parijs te nemen. dit mislukte.

jodenverbranding straatsburg

1349

aantal crisissen tegelijkertijd in de wereld

Approx. 1350
  • pest epidemie
  • verwoestende oorlog tussen Engeland en Frankrijk
  • opstanden en economische malaise die de stad en het platteland verzwakten
  • schisma in de kerk
  • macht die steeds meer voorbehouden is aan een kleine groep prinsen

CATASTROPHE AND CREATIVITY

1350 - 1500

oorlogen waren eerst voornamelijk eendaagse veldslagen. nu werd het meer een doel om volkeren te treffen via de economie.
- hongersnood
- pest
- oorlogen; 100jarige oorlog
- sociale opstanden; boerenopstanden
- scheiding in de kerk; westers schisma
- val van Constantinopel 1453

creativiteit:
de macht kwam sterker te liggen bij de vorsten. zij waren als enige in staat om geld te betalen voor de productie van kanonnen.
- staatsvorming, toename macht van vorst (Superprinces).
- renaissance
- uitvindingen
- ontdekkingsreizen
- nieuwe religieuze bewegingen (bv. Jan Hus en John Wylciff).

Ottomanen in Gallipolli

1354

Golden Bull

1356

de keizerlijke heerschappij werd bevrijd van de pauselijke invloed, maar werd tegelijkertijd afhankelijk gemaakt van de Duitse prinsen. deze prinsen hadden nu het recht om te stemmen voor een nieuwe keizer. lokale administratie werd hierna belangrijker dan keizerlijke administratie. het waren 7 prinsen.

Jacquerie

1358

een boerenbeweging die de plunderaars op het platteland wilde verdrijven in Frankrijk. deze beweging werd de Jacquerie genoemd. het werd al snel een opstand tegen de adel die als schuldigen werden gezien van het verlies bij Portiers. ook deze opstand werd onderdrukt.

Ottomanen in Thracië

1360 - 1370

Filips de Stoute, hertog van Bourgondië

1364 - 1404

hij vestigde een samenwerkingsverband van verschillende vorstendommen met het centrum in Dijon en Lille. Filips de Stoute was een Valois.

paus Gregorius IX

1370 - 1378

Jan Hus

1370 - 1415

de Boheemse volgelingen van Wycliff waren succesvoller. de onderdanen hier handen te kampen met drie problemen:
1. de Duitsers bezaten een groter aandeel in macht en geld terwijl de Tsjechen het grootste deel van de populatie vormden.
2. de kerk bezat bijna 1/3 van het land en
3. de adel domineerde het platteland en zag zichzelf als vertegenwoordiger ervan.
in de handen van Jan hus werden de geschriften van Wycliff omgezet in een oproep tot een hervormde kerk en lekendom. allen moesten leven volgens de wil van god en leken moesten geestelijken straffen die meer geïnteresseerd waren in pracht en praal dan in het redden van zielen. hij vertaalde delen van de bijbel in het Tsjechisch en om meer gelijkheid te tonen stelde hus dat iedereen recht had op de wijn van jezus, naast het brood van jezus. verbrand als ketter door het concilie van Constance maar hij was de grondlegger voor hetgeen wat later de Boheemse kerk zou vormen.

Paus Gregorius IX terug naar Rome

1377

Ciompi

1378 - 1382

in de Italiaanse steden kwamen de kledingwerkers in opstand omdat ze niets te zeggen hadden in de regering. de ciompi-opstand in Florence is een voorbeeld, waarbij in 1378 wolwerkers, kleine zakenlieden en enkele gildeleden het regime betwistten. de beweging viel al snel uit elkaar door geldgebrek. in 1382 was het oude regime hersteld.

Italiaanse paus Paus Urbanus VI vs. Franse paus Clemens VII

1378 - 1389

paus van Avignon en Rome claimden beiden de échte paus te zijn

1378 - 1409

het Grote Schisma

1378 - 1417

een periode van pausen en tegenpausen. het was zowel een politieke als een spirituele crisis. het Schisma werd ook gebruikt in de 100jarige oorlog want Frankrijk steunde de paus van Avignon en Engeland steunde de paus in Rome. het had soms ook invloed op regionaal niveau, als twee bisschoppen elkaar betwistten en elk een paus koos om te steunen.
het begon allemaal met het besluit van Paus Gregorius XI om Avignon te verlaten en terug te keren naar Rome in 1377. toen hij een jaar later stierf kozen de kardinalen een Italiaanse paus namelijk Paus Urbanus VI. de Franse kardinalen vonden echter Clemens VII een betere kandidaat en die zetelde dus in Avignon. Urbanus' opvolger Bonifatius IX heroverde de pauselijke staten en stelde gouveneurs aan om hen te besturen. om aan inkomsten te komen commercialiseerde hij aflaten, documenten waarmee mensen het aantal jaren in het vagevuur konden afkopen.
om een einde te maken aan het schisma kwam een raad bijeen, het concilie van Pisa 1409. zij stelde de officiële paus aan in Bologna. de twee andere pausen waren echter niet van plan te vertrekken en zodoende waren er nu drie pausen. de opvolger van de nieuwste paus Johannes XXIII regelde bij de keizer een nieuwe raad. het Concilie van Konstanz (1414-1418) wilde de pauselijke crisis oplossen en een aantal hervormingen doorvoeren. de eerste taak werd volbracht door de drie pausen af te zetten en Martinus V aan te stellen als paus. de hervormingen leidden echter niet tot het einde van de fragmentatie binnen de kerk. er ontstonden nationale kerken. bovendien werd bepaald dat de financiële instantie van de kerk een aparte organisatie moest zijn en niet de paus.

Tylers rebellie

1381

de Engelse boerenbewegingen waren meer permanent. de Tyler rebellie was een van de bekendste, waarbij een groep van plattelandslieden naar Londen trokken om een einde te maken aan het Feodale stelsel. hoewel de opstand snel werd neergeslagen betekende dit wel het begin van het einde van het feodale stelsel in Engeland.

Ottomanen veroveren groot deel van de Balkan

1389 - 1402

In het oosten hadden de Ottomanen het voordeel dat het Mongoolse Rijk was verzwakt. Even werden ze teruggeslagen door Timur the Lane maar na zijn dood herkregen ze hun invloed, deels vanwege hun superioriteit in de oorlogsvoering.

Bonifatius IX

1389 - 1404

opvolger van de Italiaanse paus Urbanus VI. hij heroverde pauselijke staten en stelde gouverneurs aan om hen te besturen. om aan inkomsten te komen commercialiseerde hij aflaten.

gewelddadige moorden op joden in Spanje

1391

zorgde voor de bekering van veel joden naar het christendom en het vertrek van velen.

wapenstilstand tussen Frankrijk en Engeland

1396

rond 1360 hadden de Engelsen weer net zoveel Frans grondgebied in handen als in de 12e eeuw. Dit was echter van korte duur want in de jaren 1380 wisten de Fransen het tij te keren. steeds meer mensen, zowel Engelsen als Fransen, wilden een wapenstilstand. deze werd getekend in 1396.

Hendrik IV van Lancaster claimde de troon

1399

kleinzoon Hendrik VI verloor de oorlog tegen de Fransen en mensen van York gebruikten dit gegeven om de koning te betwisten.

derde paus (uit Bologna) sluit zich aan bij de strijd wie de échte paus zou zijn

1409 - 1417

concilie van Pisa

1409

er werd een officiele paus in Bologna gekozen. de andere pausen waren echter niet van plan om te vertrekken.

Hendrik V op Engelse troon

1413 - 1422

de continentale claims leefde onder zijn heerschappij weer op.

concilie van Konstanz

1414 - 1418

dit concilie werd geregeld door de opvolger van nieuwste paus hette Johannes XXIII. Paus Martinus V werd aangesteld als paus en de andere drie pausen werden afgezet.

aanval Fransen o.l.v. Hendrik V

1415

Normandië was al snel in de handen van de Engelsen.

Filips de Goede, kleinzoon van Filips de Stoute

1419 - 1467

kleinzoon van Filips de Stoute (een Volois). hij verbond echter zijn dynastie met de Engelsen, een belangrijke zakenpartner van Vlaanderen. met steun van de Bourgondiërs trokken de Engelsen Parijs binnen.

verdrag van Troyes

1420

dit verdrag maakte Hendrik V erfgenaam van de Franse troon.

Hendrik V én Karel VI komt te overlijden

1422

hij liet de Franse troon na aan zijn minderjarige zoon onder het regentschap van de graaf van Bedford. ondertussen stierf Karel VI in hetzelfde jaar. Karel VII wordt telkens verslagen.

Jeannes d'Arc, keerpunt in de 100jarige oorlog

1429

16jarige boerendochter van Domrémy die ervan overtuigd was dat ze door God gestuurd was om de Engelsen te verjagen. Jeannes werd financieel gesteund en maakte op gegeven moment deel uit van het leger. in 1429 werden de Engelsen verslagen bij Orléans.

Jeannes d'Arc veroordeeld als ketter door Bourgondiërs en verbrand

1430

pragmatieke sanctie van Bourges

1438

de Franse koning VII verklaarde dat de paus niet langer de geestelijken mocht aanwijzen maar dat dat een koninklijk recht werd. ook stond hij garant voor de hervorming van de kerk.

Mehmet II de veroveraar

1444 - 1446

Gutenberg drukpers

1450

Mehmet II de Veroveraar

1451 - 1481

Leonardo da Vinci

1452 - 1519

de renaissance floreerde in Italiaanse steden als Florence en Milaan, waar Leonardo da Vinci opdracht van Ludovico il Moro kreeg om een gigantische wandschildering van het laatste avondmaal te maken.

val constantinopel

1453

einde 100jarige oorlog

1453

een factor voor het winnen van de oorlog was het gebruik van buskruit in kanonnen en geweren. ook diplomatieke relaties hielpen mee toen in 1453 de hertog van Bourgondië overstapte van de Engelsen naar de Fransen.

rozenoorlogen

1455 - 1487

1461 veroverde Edward van York de troon onder de naam Edward IV. na zijn dood in 1483 wist zijn broer Richard III de troon in handen te krijgen door Edwards zoon Edward V en diens broer te laten vermoorden. twee jaar later overleed Richard en Hendrik VII werd koning. Dit was de eerste koning van de Tudor dynastie.

slag bij Nancy, Einde van de Bourgondische staat

1477

pauselijke toestemming voor eigen katholieke inquistie tegen joden Spanje

1492

martelingen en executies werden de norm voor het van de hand doen van crypto-joden.

expeditie Italië door Franse koning

1494

gevolgen van de 100jarige oorlog waren verwoestend. steden en platteland werden verwoest en de moraal van de bevolking werd gebroken. huursoldaten leefden van plundertochten door het Franse platteland. Frankrijk begon echter al snel aan het herstel. de koning kreeg meer macht, handelaren investeerden in de commercie en boeren bebouwden het land weer. ook werd een staand leger onder koninklijk gezag gevormd, getraind en voorzien van wapens. Bourgondië viel uit elkaar doordat een aantal edelen samenspanden tegen de hertog en de koning grote delen van het vorstendom wist te veroveren. de expeditie naar Italië werd gedaan omdat de Franse koning de kroon van Napels claimde.

Alle moslims in Spanje werden gedwongen zich te bekeren of te vertrekken

1502

dit was een gevolg van het huwelijk van Ferdinand en Isabella. zij verenigden Castillië en Aragan. in hun handen werd het katholicisme een politiek instudment tegen moslims en christenen van Joodse afkomst. dit vormde het einde van de vreedzame samenleving van joden en christenen die al eeuwen bestond. al snel werd de nieuwe 'pure' spaanse kerk uitgebreid naar de nieuwe wereld.