Theatre History -1800

Theatre Studies UvA 2014

Main

Opkomst masker gebruik

Approx. 600 B.C.

"Oudste" Griekse theater

Approx. 600 B.C.

RECHTHOEKIG ORCHESTRA EN PUBLIEKS BUHNE

intrductie wagenmennen

600 bc

6e eeuw v Christus

Kenmerken drama 6e eeuw v. Christus

Approx. 600 Bc - Approx. 501 bc

Veel innovatie, 1 acteur, overwegend mythologische thematiek, grote rol voor koor

Begin Ludi Romani

Approx. 580 BC

Eerste Stadsdionysos

Approx. 534 B.C.

Eerste beschreven dionysus, vanwege eerste winnaar (Thespis) Thespis voegt proloog en "lijn" toe aan dithryambisch improvisatie)

Aeschylus

525 B.C. - 456 B.C.

Romeinse Republiek

509 bc - 27 bc

Bijval voor tragedie

Atheense democratie

508 B.C.

"Uitvinding" Saterspel

Approx. 500 B.C.

Zou Pratinas zijn, niet zeker. Slechts af en toe thematische verbanden met tragedies. Kluchten

5e eeuw v. Christus

Approx. 500 Bc - Approx. 401 Bc

Oude komedie

Approx. 500 Bc - Approx. 404 Bc

Phrynichus

Approx. 500 bc

Eerste vrouwelijke rollen, 5e eeuw voor christus

Sophocles

496 B.C. - 406 B.C.

Opneming komedie in Stadsdionysa

487 B.C.

Euripides

480 B.C. - 406 B.C.

Evoluering theaterarchitectuur

Approx. 400 bc

Wordt in de 4e eeuw ronder

4e Eeuw voor Christus

Approx. 400 B.C. - Approx. 301 B.C.

Hoge kwantiteit, maar 1 overgeleverde tragedie. Melodramtische tendensen. Saterspel minder populair. Komedie wordt populair. Profeesionalisering in "theater", acteur krijgt hogere status.

Eerste theateropvoeringen (vlg. Livinius)

364 bc

Horatius situeert dit eerder, betrekt acrobatie ook bij theater. BINNEN Romeinse Republiek

Ludi Sceanici opgenomen in Ludi Romani

364 BC

Nieuwe Komedie

336 BC

Meer huiselijke thema's, minder politiek. Vaak verborgen identiteit en misverstanden. Circulaire structuur met happy end. Taal is alledaags, maar in vers.

Hellinistisch theater

336 bc - Approx. 31 bc

Alexander de Grote

Poetica

Approx. 335 BC

Opkomst Attelaanse Farce

Approx. 300 B.c. - Approx. 250 B.C.

Bucco (blufferd, luid), Pappus (oud, komisch), Dossensus (gebochelde lelijkerd-quasimodo), Maccus (dwaas)

Gnaeus Naevius

270 bc - 201 bc

Eerste Romeinse auteur, meer komedie

Introductie gladiatorengevechten

264 bc

Plautus

254 bc - 184 Bc

Militarisme, identiteitswisseling

Livius Andronicus

240 bc - 204 bc

Eerste toneelschrijver in het Latijn, Vrijgelaten griekse slaaf

Eerste toneelstuk in Ludi Romani

240 BC

Statius

219 bc - 168 bc

Eerste verwijzing Mime

211 B.C

Fabula Riciniata. geen maskers. Syracuse. (naaktheid?)

Groeiende Romeinse overheersing

Approx. 200 bc

Terentius

195 bc - 159 bc

Naar Griekse orginelen,

Venationes

186 bc

Gevechten mens vs. dier en dier vs. dier. Openingsfeest Colosseum 9000 beessies dood.

Rome verovert Griekenland

150 B.C.

Eerste stenen theater in Rome (Pompeius)

55 bc

Halve circkel orchestra, achterkant dicht, Vela (zoneluifel) 78 v.C. Auleum (voorgordijn) 133 V.C.

Naumachia

46 bc

Romeinse Rijk

27 B.C. - 476

Meer bijval voor platvloers spektakel

Introductie Pantomime

22 bc

Fabula Saltica

Seneca

5 bc - 65 ad

Tragediescrhrijver: Senecaanse structuur: 5 bedrijven, soliloquies/asides, uitgebreide retorische redes, sententiae, wreedheid, bovennatuurlijke elementen.

Einde stadsdionysa

Approx. 0 b.c.

Zeker tot eerste eeuw na Christus

Theater van Orange

50 ad

1e eeuw na christus. Scenemuur had drie verdiepingen

Constantijn legaliseert Christendom

330 ad

Christendom staatsgodsdienst

393

Theodosius I

Byzantijnse Rijk

476 - 1453

Romeinse Rijk wordt opgesplitst

476

Introductie Tropen

Approx. 800

Tropen: muzikale passages die toegevoegd werden aan de liturgie, aanvankelijk paas ritueel. om metrum beter te onthouden.

HROSVITHA

Approx. 900 AD

KEIHARDE EPIC BITCH

Bisschop Ethelwold van Winchester komt met Regularis Concordia

Approx. 970

Regularis Concordia: beschreef tropen (voorstellingsbeschrijving) (wellicht eerste vorm theatralisering) (het doen alsof

Kruistochten

1095 - 1271

Groei van Hanzesteden

Approx. 1100

Jeu d'Adam

Approx. 1150

Franse dialoog, koorgezangen nog in het Latijn. Wordt gebruikt als ondersteuning van graduele evolutie.

CORPUS CHRISTIfestival

1264

Paus Urbanus 4e, pas in 1350 overal ingang verworven. Experimenten en innovatie. Grotere participatie van leken, daardoor meer volkstaal.

Opkomst enEind van Rederijkerstoneel

Approx. 1300 - Approx. 1625

De Eglentier en Het Wit Lavendel. factor: Artistieke Leiding. Prince: Zakelijke Leiding. Beleid verschilde per kamer. Deden mee aan theatercompetities. Worden vaak aangepakt voor "Blasphemie" met boetedoeningen. Na verloop van tijden binnen spelen en entree vragen, wordt gebruikt voor wees- en ouderenhuizen.

Liturgie meer en meer buiten de kerk

Approx. 1300

Beweging begint al ong, 1100

Hoge Renaissance kunst in Italie

Approx. 1300 - Approx. 1550

Hoogtepunt Religieus drama

Approx. 1350 - Approx. 1550

Moeilijkheid periodisering. Nederland was laat met Renaissance

Bliscappen niet meer onder org. kerk, maar gilden.

Approx. 1390

Hoogtepunt zinnespel/moraliteit

Approx. 1400 - Approx. 1550

Vooral Frankrijk/Engeland. 4 mogelijke origines: Pater Noster (7deugden/hoofdzonden), buiten preken, literatuur populariseerde allegorie, Christendom ging zich meer bezighouden de dood. Moraliteiten beweging naar secularisatie.

Farce in Frankrijk/Duitsland/Engeland

Approx. 1400 - Approx. 1600

Lijnperspectief

1400 - 1500

Herontdekking Brunelleschi Lijnperspectief 1e helft 15e eeuw

Confrerie de la Passion

1402

Monopolie op theatermaken. Religieus theater, moet katholieke boodschap verspreiden.

Hulthemse Handschrift

1410

4 Abele spelen in opgenomen (Lanseloet van denemarken/Esmoreit/Gloriant/Vanden Winter ende vanden Somer-Allegorie-) Abelse spelen vergezeld van Sotternie

Castle of Perserverance

Approx. 1425

Vooral qua staging interessant

Della Pittura Alberti

1435

Eerste theoreticus perspectief

BOEKDRUKKUNST

Approx. 1450

Val van Konstatinopel

1453

Intrede Gent

1458

Onderwerping Gentenaars na de nederlaag Philips de Goede in de Slag bij Gavere in 1453. Het Lam Gods van gebroeders van Eyck.
"Kom naar ons, Vredestischter, opdat wij u kunnen dienen als het u behaagt." Citaat uit Judith, gericht aan Holfernis, is val.

Sebastiona Serlio

1475 - 1554

Moderniseert denkbeelden over theaterarchitectuur. Drie 'standaard' scenebeelden voor tragedie, komedie, saterspel(pastorale komedie?). Beinvloed door Vitrivius en Peruzzi

Publicatie De Architectura van Vitrivius

1486

1521 Vertaling naar Italiaans

Eerste Intermezzi

Approx. 1490

Eregast werd personage in Intermezzi, diplomatieke doeleinden. Entertainment tussendoor. Loop van 16e eeuw thematisch verbonden met het gespeelde drama. Basis van Opera

Hoogtepunt competitie toneel Rederijkers

1493 - 1570

Hoogtepunt Commedia Dell' Arte

1500 - 1700

Basis: Attelaanse Farce/Byzantijnse Mime/Middeleeuwse Duivelfiguur. Vaste types: Capitano, Dottore, Pantalone, Zanni, Erlechino, Pulcinella, Innamorati

Everyman/Elckerlyc

Approx. 1500

Interludes

Approx. 1500

Door secularisering van moraliteiten.

La Cassaria Ludovico Ariosto

1508

Eerste drama in volkstaal en eerste keer toegepast perspectief.

95 stellingen Luther 9BEGIN REFORMATIE)

1517

Begin Beeldenstorm in Wittenberg

1522

John Heywood, the play of weather.

1533

Bekend van Interludes

Anglicaanse Kerk onder Henry VIII

1534

Act of Supremacy

Sluiting katholieke kloosters

1536 - 1540

Eerste komedie Engelse Renaissance

1540

Ralph Roister Doister, Nicholas Udall

Concilie van Trente

1545 - 1563

Leerstellingen: 7 sacramenten, liturgie in het Latijn, invoeren van Index, de Inquisitie

Hotel de Bourgogne

1548

Theaterzaal waar de Confrerie zich vestigt. Scene was verdeeld in mansions tot Racine. Mansions verdwijen dan vanwege Aristoles' eenheid van plaats. Is het eerste Europese permanente theatergebouw sinds de Romeinen

Elizabeth I

1558 - 1603

Verbod op religieuze/politieke onderwerpen

1559

Verbod op politieke/religieuze onderwerpen binnen theater. Vergunning aanvragen voor stukken bij de lokale overheid.

Tijdelijk prosenicumboog

1560

Eerste tragedie engelse renaissance

1561

Gorboduc van Thomas Norton en Thomas Sacville

Marlowe

1564 - 1593

Shakespeare

1564 - 1616

Hoogtepunt Beeldenstorm Nederland en Vlaanderen.

1566

Gevolg: 80 jarige oorlog. Nederlanden vallen uit elkaar

Tachtigjarige oorlog

1568 - 1648

Gezelschappen/acteurs verplicht verbonden met edelman/vrouw

1572

Alexandre Hardy

1572 - 1632

Eerste neoclassicist. Eerst tragedies, daarna tragiekomedies en pastorales. Hij ontrekt het Franse theater aan de Farce. Farce maakt een belangrijk deel uit tot diep in de 17e eeuw.

Koninklijk patent

1574

Mogelijkheid tot bescherming van Monarch

Master of Revels

1581

Officiele functie aan het hof. Uitoefenen van censuur op theatergebied (stukken moeten worden goedgekeurd)

Teatro Olympico

1585

Vicenza. Gebouwd door Palladio, opende met een Italiaanse Oedipus Rex.Oudste bewaarde theater. Combinatie Romeins theater met perspectief. Werd enkel gebruikt voor tragedies

Richellieu

9 september 1585 - 4 december 1642

Rechterhand van de ZONNEKONING. Richt Acedemie Francaise, gestoeld op neo-classicistische idealen

Permanente prosenicumboog

1586

Mary Stuart (Queen of Scots) Onthoofd

1587

Door Elizabeth I

Vondel

1587 - 1679

Teatro Sabbioneta

1590

Voor comedie, gebaseerd op Olympica. Gebouwd door Scamozzi

The Globe

1598

Door Richard Burbage, acteur in gezelschap van Shakespeare.

Masques

1605

Inigo Jones (schrijver) en Ben Jonson (architect). invloed uit italie via Jones, die parigi en Palladdio.

Pierre Corneille

1606 - 1684

Vooral komedieschrijver. Vanaf 1634 Theatre du Marais. Wordt gesloten in 1673

Het Pascha

1610

Eerste stuk van Vondel/Eerste Bijbelse Tragedie

The Globe brandt af

1612

Breuk in de Eglentier

1617

Onderlinge ruzie over de richting van de kamer.

Oprichting Nederduytsche Academie

23 september 1617

Keizersgracht, door Bredero/Coster en Hooft. Soort eerste schouwburg. Wordt gesloten in 1622, en overgnomen door Het Wit Lavendel

Teatro Farnese in Parma

1618

Door Aleotti. Oudst bewaarde met permanente prosenicumboog. Uit de kluiten gewassen Orchestra, dans en spektakel (soms met water)

Terechtstelling Johan van Oldenbarneveldt

1619

Hierusalem verwoest kun je zien als een aanklacht van Vondel tegen de terechtstelling van Johan. 1625 gedicht over de terechtstelling Palamedis.

Hiruzalem verwoest

1620

Boekwerk bijbelse tragedies van Vondel. Aanklacht tegen terechtstelling Johan en thematiek van Jodenvraagstuk

Monopolie Confrerie doorbroken

1629

Andere gezelschappen mogen zich vestigen in Parijs

Le Memoire de Mahelot

1630

Laurent Mahalot. Beschrijving theater in die periode (acteerstijlen, decor enz.

Fusie De Eglentier en Het wit Lavendel

1632

Eerste Amsterdamsche Schouwburg

1638

Keizersgracht. Opening met gijsbrecht van Aemstel.

Eerste Engelse Burgeroorlog.

1639 - 1642

Einde Engels Absolutisme, begin Puriteins Regime

Vondel bekeert zich tot katholicisme

1641

Palais Cardinal

1641

Eerste theater in Frankrijk met prosenicumboog

Common Wealth

1642 - 1660

Onder leiding van Cromwell, puriteins beleid.

Sluiting theaters in Great-Britain

1642

Maria Stuart

1646

Queen of Scots. Conflict met Elizabeth I.

Vrede van Munster

15 may 1648

Einde 80jarige oorlog, begin Nederlandse Gouden Eeuw

Italiaanse Renaissance en positie nemen af

Approx. 1650 - Approx. 1700

Lucifer van Vondel

1654

Samen met Salomon grootste tragedies. Gestoeld op structuur van Griekse tragedie.

Restoration Period

1660 - Approx. 1700

Theaters weer open

1660

Vrouwen mogen ook meedoen JEEEEJ

Thomas Killigrew en William Davenant

1660

Onder Charles II, maakten stukken die hem naar de mond praatten. Duomonopolie op schrijven en produceren.

Katherine Phillips

1663

Pompey. Eerst keer opgevoerd in Dublin (STUDIEREIS WHOOPWHOOP). Een van de weinige periodes waarin er veel vrouwelijke schrijvers voorkomen, tot een stuk in de 18e eeuw

All of Love, John Dryden

1677

Tragedie, shakespeare. Dryden was vooral bekend van heroische tragedies en het gebruik van exotisme.

Einde koninklijk Absolutisme

1688

Eerste Amsterdamse schouwburg brandt af

1772

Keizersgracht

Hitler

20 april 1889

Bouw huidige stadsschouwburg

1892 - 1894

Beyoncé Giselle Knowles-Carter

4 september 1981

MARGRIET GEBOREN

29 august 1992

BART GEBOREN

25 january 1993